تقویتی کنکور
تعرفه تبلیغات در خواندنی ها
تقویتی کنکور
تعرفه تبلیغات در خواندنی ها

یارانه بنزین ۹۰ ساله شد

بیش از ۱۱۰ سال از فوران نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان می‌گذرد. تولید، مصرف و واردات بنزین طی این سالها داستانی است که مرور آن خالی از لطف نیست.

یارانه بنزین 90 ساله شد

مریم یعقوبی: به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین،‌ با توسعه راه‌های ارتباطی، در اواخر سال‌های جنگ جهانی اول (1291- 1293 هـ. ش)، در غرب ایران چارپایانی چون الاغ و استر که پیش از آن در حمل بار در خدمت انسان بودند، به‌تدریج جای خود را به وسایط نقلیه موتوری داده و نسل اولیه خودروها وارد کشور شدند. بنابراین، تقاضا برای بنزین و گازوئیل از سال 1306 و با افزایش تعداد خودروهای شخصی افزایش یافت. برای رفع نیاز به بنزین و گازوئیل پالایشگاهی در منطقه کرمانشاه به‌منظور تصفیه نفت خام و تأمین فرآورده‌های موردنیاز مناطق غرب و شمال غرب کشور، در سال 1312 هـ. ش. در 5 کیلومتری شمال غرب شهر کرمانشاه تأسیس شد. این پالایشگاه نیاز خودروهای نظامی برای تردد را برطرف کرد.

پالایشگاه کرمانشاه نفت خام را به بنزین، نفت چراغ و گاز تبدیل می‌کرد. این فرآورده‌ها در ابتدا به‌وسیله تانکرهای حمل سوخت و به‌صورت فله به شمال غرب ایران ارسال می‌شد. علاوه بر آن، بخشی از محصولات پالایشگاه نیز به‌صورت مظروف در پیت‌های 18 لیتری توزیع می‌شد. نفت خام موردنیاز این پالایشگاه نیز از طریق یک خط لوله چهار اینچی و از آبادان و اهواز و بخشی از آن‌هم از طریق عراق تأمین می‌شد.

بر اساس آمارنامه‌های منتشر شده توسز شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی طی سال‌های 1306 تا 1312 مصرف بنزین در کشور از 11 هزار لیتر در کشور به حدود 99 هزار لیتر رسید. جهش 80 درصدی در مصرف صرفاً مربوط به تردد خودروهای نظامی و تعداد کمی خودروهای شخصی دربار بود.

از سال 1314 به بعد اما روند رشد مصرف بنزین با شیبی متوسط ادامه داشت. با شروع جنگ جهانی دوم در سال 1318 ش. اوضاع جهان دگرگون شد و اغلب کشورهای جهان ناچار در یکی از دو جبهه متفقین یا متحدین قرار گرفتند.

در مراحل اولیه جنگ، آلمان نازی در اروپا به فتوحاتی دست‌یافت و استخراج نفت در ایران رو به کاهش نهاد، چراکه بازارهای فروش نفت به کشورهای شرقی و مناطقی که در آن جنگ نبود محدود شد. روند مصرف بنزین در این سال نخستین رشد منفی را به ثبت رساند. در سال 1317 مصرف روزانه بنزین 258 هزار لیتر در سال بود اما با شروع جنگ جهانی به حدود 249 هزار لیتر رسید.

میانگین مصرف بنزین طی سال‌های 1320 تا 1340 دستخوش تحولات بسیاری بود از کاهش 14 درصدی طی سال 1324 تا افزایش بیش از 20 درصدی در سال 1328 اما بزرگ‌ترین تحول در مصرف بنزین در کشور با ورود پیکان به کشور به ثبت رسید.

طی دهه 1330 مصرف بنزین از 686 هزار لیتر به بیش از 1 میلیون لیتر رسید. پیکان نخستین خودروی تولید ایران است. این خودرو به‌سرعت به ماشین محبوب ایرانی‌ها بدل شد و مدل‌های مختلف آن توسط ایران‌خودرو تولید شد ولی با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 تولید آن کاهش یافت تا جایی که در اواخر دهه 1360 به مرز توقف تولید رسید، بااین‌حال با تولید قطعات در داخل کشور حیات پیکان تا سال 1384 ادامه پیدا کرد و تیراژ این خودرو در زمان توقف تولید به بیش از 2 میلیون دستگاه رسید.

پیکان باوجود نکات منفی مثل مصرف بالای سوخت به یکی از نمادهای صنعت در ایران تبدیل شد و برای چهار دهه بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ و سبک زندگی ایرانیان بود.

این خودرو مصرف بنزین را از 2 میلیون و 926 لیتر در سال 1348 به بیش از 3 میلیون و 680 لیتر در سال 1349 رساند. این افزایش مصرف همچنان با میانگین 10 درصد در سال ادامه داشت اما در سال 1358 با رشد چشمگیری از 13 میلیون لیتر به بیش از 15 میلیون لیتر در سال 1358 رسید. متوسط تولید بنزین در سال 1357، 14.4 میلیون لیتر در روز و واردات آن طی 4 سال نخست انقلاب اسلامی صفر بود.

تا سال 1359 و آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران که مصرف بنزین با کاهش 15 درصدی مواجه شد. این کاهش، مصرف 15 میلیون لیتر را به مرز 12 میلیون لیتر رساند.

اما با آغاز واردات بنزین در سال 1361 و عدم‌تغییر قیمت بنزین طی 10 سال مصرف آن دوباره رو به افزایش گذاشت. به‌گونه‌ای که در سال 1362 و هم‌زمان با آغاز مهاجرت از شهرهای جنگی و افزایش سفرهای بین‌شهری از 12 میلیون لیتر به حدود 61 میلیون لیتر و ثبت بیش از 31 درصد افزایش رسید.

طی دهه 70 اما روند رشد مصرف به شیب و سرعت متوسط ادامه داشت اما با افزایش قیمت آن طی سال‌های 1376 از لیتری 10 تومان به لیتری 16 تومان با کاهش مصرف مقطعی مواجه شد. این کاهش مصرف به دلیل گران شدن بنزین در سال 1383 نیز تکرار شد اما مصرف همچنان روند افزایشی داشت و با رشد جمعیت و افزایش تولید و عرضه خودرو در کشور باوجود افزایش تولید واردات آن نیز افزایش یافت.

روند افزایش تولید و واردات بنزین طی 4 دهه در کنار افزایش یارانه پرداختی دولت به مصرف‌کنندگان بنزین، و البته رشد جمعیت طی این سالها منجر به افزایش مصرف از 13 میلیون لیتر به بیش از 100 میلیون لیتر در روز رساند. این در حالی است که باوجود افزایش نرخ دلار و قیمت تولید بنزین همچنان نهادهای حاکم اصرار بر ثابت نگاه‌داشتن قیمت آن دارند.

اگرچه تورم و گرانی با سرعتی بیش از نرخ رشد دستمزد در کشور پیش می‌رود اما شاید نگاهی به تاریخچه تولید، واردات و مصرف بنزین در کشور این نکته را یادآوری کند که اسراف و زیاده‌روی در مصرف بنزین، آلودگی غیرقابل‌کنترل هوا و فرهنگ نادرست استفاده از خودروهای شخصی و ترافیک نتیجه قیمت‌گذاری نادرست و یارانه غیرقابل‌توجیهی است که دولت‌ها با سوء مدیریت و عدم توجه به اثرات غیرقابل‌جبران آن در اقتصاد به مصرف‌کنندگان اعطا می‌کنند.

226226

نظرات خوانندگان نظر شما در مورد این مطلب؟
اولین فردی باشید که در مورد این مطلب نظر می دهید
ارسال نظر