فرادید؛ شاید موریانهها کوچک بهنظر برسند، اما کارهای بزرگی انجام میدهند. موریانهها نوعی حشره هستند که از مواد گیاهی پوسیده تغذیه میکنند و در کلونیهای عظیم و اجتماعی زندگی میکنند. نزدیک به 3000 گونه مختلف از آنها وجود دارد که در سراسر جهان یافت میشوند.
به گزارش فرادید، آنها لانههایی پیچیده و دارای اتاقک میسازند تا فرزندانشان را پرورش دهند و بزرگ کنند. گاهی این لانهها در درختان هستند، گاهی در تکههای چوب پوسیده و گاهی زیر زمین، البته با دودکشهای عظیم بالای زمین برای تهویه!
این دودکشها به نام تپههای موریانه شناخته میشوند. این ساختارها که تنها از سه مادهی ساده، یعنی خاک، بزاق و مدفوع ساخته میشوند، بسیار مقاوم هستند و میتوانند هزاران سال دوام بیاورند. در قلمروی شمالی استرالیا، گونهای از موریانه به نام «موریانه کلیسایی» (Nasutitermes triodiae) برخی از بلندترین تپهها را میسازد. ارتفاع دودکشهای بلند آنها به 8 متر میرسد. این اندازه به نسبت جثۀ موریانهها معادلِ ساختن ساختمانی با ارتفاع چهار برج خلیفه یا 320 برج بیگ بِن به نسبت قد انسانها است، بدون نقشه، نقشهبردار یا مقررات ساختمانی!
اگرچه این سازههای تکسنگمانند از بیرون ممکن است ساده به نظر برسند، اما داخلشان بسیار پیچیده است. تپههای موریانه شبکهای ظریف از تونلها دارند که جریان هوای تازه به لانه و خروج گازهای سمّی را تسهیل میکند. آنها همچنین به حفظ دمای خنک و یکنواخت لانه کمک میکنند؛ چیزی شبیه تهویه مطبوع موریانهای.
افزون بر ساختن عمودی، برخی موریانهها افقی هم ساخت و ساز میکنند. وقتی منابع پیرامون یک تپه تمام شود، موریانههای کارگر به سمت کنارهها حرکت میکنند و تونلهای جانبی به مکانهای نزدیک میسازند تا لانهها و تپههای جدید ایجاد کنند. به همین شکل است که شهرهای کاملی از تپههای موریانه شکل میگیرند.
بزرگترین این تپهها که «تپههای کاتینگا» نامیده میشوند، در یک جنگل خشک و گرمسیری در شمالشرق برزیل قرار دارد. این تپهها ساختارهایی مخروطی از خاک حفرشده هستند. هر تپه حدود 2.5 متر ارتفاع و 9 متر قطر دارد. آنچه بهراستی حیرتآور است، شمار آنهاست: دویست میلیون تپه که در مساحتی بهاندازه بریتانیای بزرگ پراکنده شدهاند. این مجموعه به قدری بزرگ و چشمگیر است که حتی از فضا هم دیده میشود.
موریانههایی که این تپهها را ساختهاند، در نسلهای متوالی و طی هزاران سال، حجمی شگفتآور معادل 10 کیلومتر مکعب خاک را جابجا کردهاند؛ چیزی برابر حدود 4000 هرم بزرگ جیزه. هر تپه حدود 50 متر مکعب خاک دارد، اما تونلهای تهویه ظریف در آنها دیده نمیشود.
در عوض، یک تونل مرکزی از بالای تپه تا زمین امتداد دارد و با شبکه گستردهای از تونلهای زیرزمینی و انبارهای پر از برگ تلاقی دارد. شبها، گروههای کاری که به پنجاه موریانه هم میرسند از تونلهای کوچک و موقتی که مخصوص این کار ساختهاند، به کف جنگل میروند. سپس یک یا دو برگ میگیرند، آن را به کلونی بازمیگردانند و تونلهای موقت را پشت سر خود مسدود میکنند.
بنابراین، موریانهها نهتنها بلندترین سازههای ساختهشده توسط حیوانات را میسازند، بلکه بزرگترین شهرهای زیرزمینی را هم ایجاد میکنند. به گفته دانشمندانی که آنها را مطالعه کردهاند، تپههای کاتینگا بزرگترین نمونه شناختهشده مهندسی اکوسیستم توسط یک گونه حشره هستند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
