راهنمای زیر بر مبنای آموزههای ایمنی مدنی و تجارب عملی تدوین شده است تا چهار مورد از رایجترین و مرگبارترین اشتباهاتی را که افراد در این شرایط مرتکب میشوند، تشریح و جایگزینهای ایمن و عملی را معرفی کند.
در لحظاتی که آژیر خطر به صدا درمیآید یا صدای مهیب انفجاری محیط را میشکافد، نخستین واکنش بدن انسان اغلب غریزی است: کنجکاوی، تمایل به تماشا یا دویدن به سمت فضای باز برای ارزیابی وضعیت. این واکنشهای طبیعی، متأسفانه، در محیطهای تحت تهدید حملات هوایی و انفجارها، میتوانند دقیقاً همان عواملی باشند که جان ما را به خطر میاندازند.
امنیت جانی در شرایط بحران به شدت به توانایی ما در کنترل این غرایز و جایگزین کردن آنها با واکنشهای آموزشدیده بستگی دارد.
راهنمای زیر بر مبنای آموزههای ایمنی مدنی و تجارب عملی تدوین شده است تا چهار مورد از رایجترین و مرگبارترین اشتباهاتی را که افراد در این شرایط مرتکب میشوند، تشریح و جایگزینهای ایمن و عملی را معرفی کند:
1. توقف و تماشا در محل انفجار (کنجکاوی مرگبار)
یکی از وسوسهانگیزترین و در عین حال خطرناکترین اعمال پس از شنیدن صدای انفجار در نزدیکی، توقف در جای خود برای مشاهده منبع صدا یا محل دقیق اصابت است. این کنجکاوی غریزی، فرد را برای مدت حیاتی در معرض خطرات متعددی قرار میدهد؛ از جمله:
امواج و تشدید انفجار: امواج ضربهای حاصل از انفجارها میتوانند بازتاب پیدا کرده یا تشدید شوند. توقف در همان منطقه اولیه، فرد را در معرض موج انفجار ثانویه یا اثرات تخریبی ناشی از آن (مانند پرتاب شدن اشیا) قرار میدهد.
ریزگردها و آوار: در صورت تخریب ساختمانها، ابر عظیمی از گرد و غبار، مواد سمی ساختمانی و آوارهای سبک اما سریع به اطراف پرتاب میشوند. استنشاق این مواد میتواند موجب آسیبهای تنفسی شدید شود.
تهدیدات مداوم: در مناطق درگیری، انفجار اولیه اغلب با هدف تضعیف روحیه یا شناسایی شروع میشود و احتمال شلیکهای بعدی، بمباران یا حمله پهپادی مجدد وجود دارد. ایستادن و تماشا کردن، هدفگیری مجدد را برای مهاجم آسان میسازد.
توصیه عملی برای این موقعیت:
فوراً محل را ترک کنید. به محض شنیدن یا احساس انفجار، جهت مخالف محل انفجار را انتخاب کرده و با سرعت به سمت نزدیکترین پناهگاه امن حرکت کنید. از هرگونه توقف برای عکاسی، فیلمبرداری یا مشاهده آسیب خودداری کنید.
فاصله ایمن از کانون انفجار باید حداقل چند صد متر باشد، زیرا خطرات ثانویه (مانند سقوط اجسام یا انفجار مواد منفجره عمل نکرده) ممکن است پراکنده باشند.
2. ایستادن کنار پنجرهها یا سطوح شیشهای
بسیاری از افراد پس از شنیدن صدای هشدار یا انفجار، به جای پناه گرفتن در مرکز ساختمان، به طور غریزی به سمت پنجرهها میدوند تا وضعیت بیرونی را بررسی کنند. خطرات این کار عبارتند از:
اثر ترکش شیشه (شایعترین تهدید): شیشه به دلیل ماهیت شکننده خود، در اثر موج انفجار یا تغییر ناگهانی فشار هوا، به ذرات ریز و تیز تبدیل میشود که با سرعت بسیار بالا (گاهی تا سرعت گلوله) پرتاب میگردند. این خردهشیشهها عامل اصلی جراحات عمیق، به خصوص آسیب به چشمها، صورت و گردن هستند.
اثر فشار (Blast Overpressure): موج انفجار میتواند مستقیماً از پنجره به فضای داخلی منتقل و باعث آسیبهای داخلی به ریهها و گوشها شود.
ریزش سازه: در صورت شدت انفجار، شیشه شکسته اولین مانع آسیبپذیر است و دیوارها یا چارچوبهای اطراف آن ممکن است در معرض خطر ریزش قرار گیرند.
توصیه عملی برای این موقعیت:
از تمام پنجرهها و سطوح شیشهای فاصله بگیرید. این یعنی عقبنشینی کامل از محیط پنجره و دیوار خارجی. بهترین مکان، فضاهای داخلی ساختمان است؛ جایی که چندین دیوار بتنی یا آجری بین شما و منبع خطر خارجی وجود دارد.
اگر در اتاقی هستید که پنجره دارد، پشت یک کمد سنگین، مبلمان بزرگ و محکم، یا حتی زیر یک میز مستحکم قرار بگیرید که بتواند ضربه اولیه را جذب کند.
3. ماندن در فضای باز پس از هشدار یا انفجار
پس از شنیدن آژیر خطر یا وقوع انفجار اولیه، افراد به جای جستوجوی فوری پناهگاه مناسب، در فضای باز منتظر میمانند تا مطمئن شوند خطر رفع شده است، یا در فضای آزاد دنبال نزدیکترین محل امن غیرساختمانی میگردند.
خطرات ثانویه این کار عبارتند از:
تأخیر در تصمیمگیری: درگیریها اغلب پیوسته هستند. ماندن در فضای باز، فرد را در معرض دید کامل تهدیدات هوایی (از جمله شلیکهای ناگهانی یا حملات دوم) و همچنین خطر ترکشهای ناشی از انفجارهای احتمالی بعدی قرار میدهد.
نبودِ حفاظ طبیعی: در فضای باز، هیچ ساختار یا مانعی برای جذب انرژی موج انفجار، متوقف کردن ترکشها یا محافظت در برابر ریزش آوار وجود ندارد.
توصیه عملی برای این موقعیت:
قانون طلایی: دو ثانیه برای ورود، دو دقیقه برای ماندن؛ به محض دریافت هشدار یا وقوع انفجار، باید در عرض چند ثانیه به یک ساختمان با سازه بتنی یا آجری پناه ببرید. اگر به هیچ ساختمانی دسترسی ندارید، سریعاً خود را روی زمین بیندازید، به پهلو بخوابید و با دستان خود به طور کامل از پشت سر، گردن و صورت محافظت کنید.
دراز کشیدن، سطح قابل تماس بدن در برابر ترکشها را کاهش میدهد. تا زمانی که به طور رسمی پایان خطر اعلام نشده، ماندن در فضای باز اکیداً ممنوع است.
4. پناه گرفتن در مکانهای ناایمن
اغلب افراد برای پناه بردن به مکانهایی مراجعه میکنند که به دلیل ساختار یا ماهیت خود، هنگام وقوع انفجار یا فروریزش، بیشترین آسیب را میبینند. این مکانها شامل راهپلههای باز، سقفها، و فضاهای مجاور وسایل نقلیه هستند. به دلایل زیر:
راهپلهها و راهروهای باریک: این مناطق به دلیل شکل کانالمانند خود، انرژی موج انفجار و ترکشها را متمرکز میکنند و به شدت مستعد ریزش هستند. ستونهای نگهدارنده در این نقاط ضعیفترند.
سقفها و سازههای سست: سقفها معمولاً کمترین مقاومت را در برابر لرزشهای ناشی از انفجار دارند و به راحتی میتوانند فرو بریزند.
خودروها و وسایل نقلیه: خودروها هیچ حفاظتی در برابر امواج انفجار ارائه نمیدهند. آنها خود به منبع تولید ترکشهای فلزی تبدیل میشوند و مخازن سوخت آنها پتانسیل آتشسوزی یا انفجار ثانویه دارند.
توصیه عملی برای این موقعیت:
به دنبال هسته اصلی سازه باشید. امنترین مکان، زیرزمینها یا اتاقهای داخلی در طبقات میانی ساختمانهای دارای اسکلت بتنی/فولادی محکم است که هیچ پنجرهای ندارند. از نزدیک بودن به ستونهای اصلی ساختمان در حالت تخریب خودداری کنید، زیرا ستونها تحت فشار شدید ممکن است فرو بپاشند؛ اما دیوارهای داخلی ضخیم بهترین پوشش را فراهم میکنند.
همچنین، از هر چیزی که پتانسیل سوختن یا انفجار دارد (مانند مخازن گاز، انبارهای مواد شیمیایی یا خودروها) فاصله بگیرید. پایداری ساختمان را همیشه در اولویت قرار دهید.
آمادگی پیشگیرانه، کلید بقا
در محیطهای پرخطر، واکنشهای شما در لحظه، نتیجه آموزشهایی است که پیش از بحران دیدهاید. چهار اشتباه ذکر شده ریشه در عدم درک درست از فیزیک انفجار و غلبه موقت غریزه بر منطق دارند. برای اطمینان از بقا، این سه اصل را مدنظر قرار دهید:
1. برنامهریزی پیشگیرانه: قبل از هر چیز، مسیرهای خروج اضطراری و مکانهای پناهگاه امن (زیرزمین، هسته داخلی ساختمان) در محل زندگی و کار خود را شناسایی کنید.
2. تمرین ذهنی: سناریوهای مختلف را مرور کنید تا واکنش شما خودکار شود.
3. حفظ خونسردی: به یاد داشته باشید، توقف، تماشا و پناه گرفتن در کنار پنجره یا خودرو، شانس بقای شما را به شدت کاهش میدهد. اقدام سریع، درست و مبتنی بر پناه گرفتن در فضاهای مسدود و داخلی، بهترین سرمایهگذاری برای حفظ جان است.
منبع: همشهری
