کارگردان سرشناس درگذشت

بلا تار، فیلم‌ساز سرشناس و تأثیرگذار مجارستانی که بیش از همه با فیلم تحسین‌شده و هفت‌ساعتهٔ «تانگوی شیطان» شناخته می‌شود، روز سه‌شنبه در سن 70سالگی درگذشت. خبر درگذشت او را خبرگزاری ملی مجارستان به نقل از منابع رسمی اعلام کرده است.

تار یکی از چهره‌های شاخص سینمای هنری اروپا به شمار می‌رفت؛ فیلم‌سازی که با سبک بصری منحصربه‌فرد، پلان سکانس‌های طولانی، ریتم کند و نگاه بدبینانه به تاریخ و سرنوشت انسان، جایگاهی یگانه در سینمای معاصر به دست آورد.

شاخص‌ترین اثر او، «تانگوی شیطان» (1994)، اقتباسی هفت‌ساعته از رمانی به همین نام نوشتهٔ لاسلو کراسناهورکایی ـ نویسنده و برندهٔ جایزه نوبل ادبیات ـ است؛ فیلمی که فروپاشی کمونیسم در اروپای شرقی را از خلال زندگی مردمانی فرسوده و سرگشته روایت می‌کند و به یکی از آثار کالت تاریخ سینما بدل شده است.

تار در طول فعالیت حرفه‌ای خود بارها با کراسناهورکایی همکاری کرد و این شراکت خلاقانه، نقش مهمی در شکل‌گیری جهان‌بینی تاریک و فلسفی آثار او داشت. سینمای او، هرچند همواره مخاطبانی خاص و محدود داشت، اما تأثیری عمیق بر نسل‌های بعدی فیلم‌سازان و منتقدان سینما در سراسر جهان گذاشت.

تار در سال 1955 در پِچ مجارستان متولد شد و کارش را از نوجوانی آغاز کرد، اما فعالیت حرفه‌ای‌اش در سینما از اواخر دهه 1970 با ساخت فیلم‌های بلند شروع شد. 

او در آغاز کار خود به سمت سینمای اجتماعی و سبک سینما حقیقت یا سینما وریته گرایش داشت و در فیلم‌هایی چون «آشیانه خانوادگی» (1979) و «مرد بیرونی» (1981) به بازنمایی زندگی روزمره و مشکلات طبقه کارگر پرداخت. 

او در دهه 1980 با «سالنمای خزان» و همکاری نزدیک با کراسناهورکایی مسیر حرفه‌ای خود را به سمت سینمای فلسفی و پرآوازه تغییر داد. اولین اثر قابل توجه این همکاری، «نفرین» (1988) بود که سبک بصری تار را تثبیت کرد، سبکی که سیاه‌و‌سفید، پلان‌های طولانی و فضاسازی فلسفی را در خود داشت. 

پس از «تانگوی شیطان» که به‌مثابه تجربه‌ای سینمایی فراموش‌نشدنی شناخته شده است و از برجسته‌ترین نمونه‌های سینمای کند در تاریخ سینماست، تار فیلم‌سازی را با فیلم «هارمونی‌های ورک‌مایستر»، با همکاری تدوین‌گر و همکار دیرینه‌اش اگنس هرانیتسکی و باز هم اقتباس از کراسناهورکایی، به‌عنوان فیلمی رازآلود و تأمل‌برانگیز درباره فروپاشی اجتماعی و جمع‌گرایی کور ادامه داد. این فیلم با پلان‌های سیاه‌و‌سفید و تأکید بر حرکت آهسته دوربین، به تحلیل جامعه‌ای می‌پردازد که در سایه هراس و آشوب فرو می‌رود.

در سال 2007 تار فیلم «مردی از لندن» را ساخت که اقتباسی از داستان کوتاه ژرژ سیمنون بود و سیاه‌و‌سفید بودن و فضاسازی خاص او را در چارچوبی نوآر-گونه به نمایش گذاشت. 

آخرین فیلم داستانی بلند او، «اسب تورین» (2011)، بار دیگر با همکاری همسرش هرانیتسکی و کراسناهورکایی ساخته شد و در جشنواره بین‌المللی فیلم برلین جوایز مهمی از جمله خرس نقره‌ای هیئت داوران و جایزه فیپرشی را دریافت کرد. این اثر با پلان‌های بسیار طولانی و فضای مینیمال، روتین روزمره و تکرارشونده دو شخصیت را به‌مثابه نمادی از سنگینی وجود انسانی به تصویر می‌کشد. 

سبک تار تأثیر عمیقی بر سینمای هنری و موج «سینمای کند» گذاشته است و بسیاری از فیلم‌سازان معاصر را الهام بخشیده است. آثار بلا تار معمولاً مسائل بیگانگی، فروپاشی اجتماعی، نومیدی و بحران‌های اخلاقی را با زبانی بصری منحصر به فرد دنبال می‌کنند و در بسیاری از آن‌ها شخصیت‌ها در مواجهه با جهان سرد و بی‌رحم، در جست‌وجوی معنا و فهم هستند.