واریزسود سهام عدالت زودتر از زمان اعلامی

مددجویان کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی، روستاییان و عشایر و اقشار دیگر، جامعه هدف این طرح را تشکیل دادند. با این حال، گذر زمان نشان داد فاصله میان هدف و عملکرد سهام عدالت، هر سال بیشتر شده است. تازه‌ترین نمونه، واریز سود سهام عدالت مربوط به سال مالی 1402 است؛ سودی که برخلاف وعده قبلی مسوولان مبنی بر واریز در 27 دی‌ماه و همزمان با روز مبعث پیامبر اکرم(ص)، بدون اطلاع‌رسانی قبلی و زودتر به حساب مشمولان واریز شد. اگرچه اصل پرداخت سود اقدامی مثبت تلقی می‌شود، اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این پرداخت‌ها هنوز نسبتی با اهداف اولیه سهام عدالت دارند؟

واقعیت آن است که سود تقسیمی سهام عدالت، به دلیل گستردگی جامعه مشمولان که اکنون به بیش از 44‌میلیون نفر می‌رسد، به مبالغی محدود و کم‌اثر تقلیل یافته است. سودی که نه می‌تواند نقش معناداری در کاهش فقر ایفا کند و نه مصداق روشنی از توزیع عادلانه ثروت باشد. این مساله زمانی پررنگ‌تر می‌شود که بدانیم پرداخت این سودها نیز نامنظم است و فاصله‌های زمانی طولانی میان مراحل واریز، اثرگذاری همین مبالغ اندک را هم کاهش می‌دهد.

بر اساس اعلام رسمی، مبلغ سود پرداختی به سهامداران عدالت به دلیل تجمیع سود سنوات گذشته و همچنین سود متوفیان که به وراث تعلق می‌گیرد، متفاوت است. به‌طوری‌که دارندگان سبد سهام عدالت 452 هزار تومانی حدود 515 هزار تومان، دارندگان سبد 532 هزار تومانی حدود 607 هزار تومان و دارندگان سبد یک‌میلیون تومانی حدود یک‌میلیون و 141 هزار تومان سود دریافت می‌کنند. این ارقام، هرچند در نگاه اول قابل‌توجه به نظر می‌رسند، اما در مقیاس معیشت خانوار و تورم مزمن اقتصاد ایران، کارکردی محدود دارند.

در حال حاضر، سهام عدالت متشکل از سهام 49 شرکت سرمایه‌پذیر است که هر یک در زمان‌های متفاوتی مجامع عمومی سالانه خود را برگزار می‌کنند. به همین دلیل، سود این شرکت‌ها به‌صورت تدریجی دریافت و معمولا طی دو یا سه مرحله در سال به حساب سهامداران واریز می‌شود.  مهدی حاجی‌وند، دستیار ویژه رئیس سازمان بورس در امور سهام عدالت، در مصاحبه‌ای با ایرنا گفت: سود واریزی ترکیبی از سود عملکرد شرکت‌ها در سال مالی 1402 و حدود 7 هزار‌ میلیارد تومان سود دریافت‌شده از دوره‌های قبل است که پس از تجمیع، میان سهامداران توزیع می‌شود. با این حال، برخی از سهامداران با مشکل، نقص یا مسدودی شماره شبای بانکی ثبت‌شده در سامانه سجام مواجه هستند. در این موارد، سود افراد ذخیره می‌شود و در مراحل بعدی و پس از اصلاح شبا پرداخت خواهد شد. تاکید مسوولان بر این است که هیچ ثبت‌نام جدیدی برای سهام عدالت وجود ندارد و هرگونه پیام یا لینک در این خصوص، مصداق کلاهبرداری است.

در کنار بحث سود، موضوع مهم‌تر یعنی آزادسازی سهام عدالت همچنان بلاتکلیف باقی مانده است. پس از آزادسازی اولیه در سال 1399، حدود 30‌میلیون نفر روش غیرمستقیم و 20‌میلیون نفر روش مستقیم را انتخاب کردند، اما به‌دلیل شرایط نامناسب بازار سرمایه، خرید و فروش این سهام متوقف شد و تاکنون نیز امکان معامله، حتی به‌صورت وکالتی، فراهم نشده است.

این در حالی است که ارزش پرتفوی سهام عدالت حدود هزار هزار ‌میلیارد تومان برآورد می‌شود؛ رقمی که آزادسازی یک‌باره آن می‌تواند فشار فروش سنگین، افت قیمت‌ها و در نهایت زیان سهامداران را به‌دنبال داشته باشد. بر همین اساس، پیشنهاد غالب، آزادسازی مرحله‌ای سهام عدالت پس از بهبود شرایط بازار سرمایه و برگزاری مجامع شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی است. پیش‌شرط‌هایی که اگرچه بخشی از آنها محقق شده، اما هنوز به تصمیم نهایی نرسیده است. تا آن زمان، سهام عدالت همچنان میان وعده‌های رفاهی و واقعیت‌های بازار سرمایه معلق مانده است؛ طرحی که بیش از هر زمان دیگر، نیازمند بازنگری در کارکرد و فلسفه وجودی خود است.