جدال پایان یافت؟

بر اساس اعلام تیک‌تاک، سرمایه‌گذارانی از جمله غول نرم‌افزاری اوراکل، شرکت سرمایه‌گذاری اماراتی MGX و شرکت سرمایه‌گذاری سیلور لیک، بیش از 80درصد از سهام این کسب‌وکار جدید را در اختیار خواهند داشت. همچنین نهاد سرمایه‌گذاری شخصی مایکل دل، میلیاردر حوزه فناوری و بنیان‌گذار دل تکنولوژیز، و چند شرکت دیگر نیز در میان سرمایه‌گذاران هستند. آدام پرسر، رئیس پیشین عملیات تیک‌تاک، مدیرعامل تیک‌تاک آمریکا خواهد بود. هدف این توافق، کاهش پیوندهای تیک‌تاک با چین و پاسخ به نگرانی‌های امنیت ملی است؛ نگرانی‌هایی مبنی بر اینکه پکن می‌تواند از این اپلیکیشن برای نظارت یا دستکاری بیش از 200میلیون کاربر آن در ایالات متحده استفاده کند. شو چو، مدیرعامل تیک‌تاک، در یادداشتی داخلی این اقدام را «خبر بسیار خوبی» توصیف کرد و گفت این تغییرات به کاربران آمریکایی اجازه می‌دهد «همچنان به کشف، خلق و رشد در چارچوب جامعه جهانی و پویای تیک‌تاک ادامه دهند».

این توافق که بیش از یک سال زمان برد تا نهایی شود، به پرسش‌های حیاتی درباره آینده تیک‌تاک پاسخ می‌دهد. این اپلیکیشن با جریان بی‌وقفه‌ای از ویدئوهای لب‌خوانی، حمایت‌های سیاسی، نظریه‌های توطئه و آموزش‌های مراقبت از پوست در صورت جدا نشدن از بایت‌دنس، ناچار بود بازار آمریکا را ترک کند.

این توافق همچنین پایان یک ماجرای حقوقی طولانی بود. از سال 2019، دانشگاه‌ها، چندین شاخه از ارتش آمریکا، اکثریت قریب به اتفاق مجلس نمایندگان، و هر دو رئیس‌جمهور دونالد ترامپ و جو بایدن تلاش کرده بودند تیک‌تاک را ممنوع یا مسدود کنند؛ تلاش‌هایی که با حمایت کامل دیوان عالی همراه بود. اینفلوئنسرها که توسط خود اپلیکیشن بسیج شده بودند، برای حفظ فیدها و تعداد دنبال‌کنندگانشان به لابی با سیاستمداران و برگزاری اعتراضات روی آوردند. تیک‌تاک به بخشی از جنگ تجاری میان آمریکا و چین تبدیل شد؛ جایی که دو کشور در رقابتی شدید بر سر برتری فناورانه و صنعتی قرار داشتند.

اما این درام آن‌قدر طول کشید و با پیامدهای اندکی همراه بود که حتی برخی از کسانی که زمانی برای نجات اپلیکیشن می‌جنگیدند، دیگر نگران آن نبودند.

نائومی هارتز، تولیدکننده محتوای 28ساله در لس‌آنجلس که دو بار در چارچوب تلاش‌های لابی‌گری تیک‌تاک به واشنگتن سفر کرده بود، گفت پس از سال‌ها بی‌ثباتی، نسبت به این پلتفرم «احساس فاصله» پیدا کرده است.

او این هفته در مصاحبه‌ای گفت: «احساس می‌کنم قرار است یک روز عادی دیگر باشد»، در حالی که منتظر نهایی شدن توافق بود.

مشخص نیست این توافق تا چه اندازه تجربه کاربران تیک‌تاک در آمریکا را تغییر خواهد داد. از زمانی که خطوط کلی این طرح ماه‌ها پیش منتشر شد، کاربران نگران بوده‌اند که آیا مالکان جدید الگوریتم شخصی‌سازی فیدها را دگرگون خواهند کرد یا نه. کارشناسان نیز هشدار داده‌اند که این سازوکار ممکن است نتواند نگرانی‌های امنیت ملی را به‌طور کامل برطرف کند.

نیروی محرک اصلی این توافق، قانونی فدرال است که در سال 2024 تصویب و توسط دیوان عالی تایید شد؛ قانونی که در صورت عدم جدایی تیک‌تاک از بایت‌دنس تا اوایل 2025، این اپلیکیشن را ممنوع می‌کرد. تیک‌تاک حتی با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل قانون، به مدت 14ساعت از دسترس خارج شد و برخی کاربران را دچار آشفتگی کرد. اما ترامپ پس از بازگشت دوباره به قدرت در ژانویه گذشته، چندین بار اجرای این قانون را به‌طور رسمی به تعویق انداخت تا شرکت را به رسیدن به توافقی برای مالکیت جدید سوق دهد.

ترامپ این اعلامیه را در پستی در شبکه اجتماعی Truth Social پلتفرمی که خود مالک آن است جشن گرفت و آن را «پایانی دراماتیک، نهایی و زیبا» خواند.

او نوشت: «از اینکه توانستم به نجات تیک‌تاک کمک کنم، بسیار خوشحالم!» و افزود: «امیدوارم در آینده‌ای دور، کسانی که از تیک‌تاک استفاده می‌کنند و آن را دوست دارند، مرا به یاد بیاورند.»

طبق توافق جدید، اوراکل،MGX  و سیلور لیک هرکدام 15درصد از عملیات تیک‌تاک در آمریکا را در اختیار خواهند داشت. سهم بایت‌دنس کمی کمتر از 20درصد خواهد بود.

دیگر سرمایه‌گذاران شامل دفتر شخصی مایکل دل و فهرست بلندی از شرکت‌های سرمایه‌گذاری است، از جمله وابستگان جنرال آتلانتیک و ساسکوهانا که پیش‌تر نیز در بایت‌دنس سرمایه‌گذاری کرده بودند.

بر اساس یادداشتی که در ماه دسامبر برای کارکنان تیک‌تاک ارسال شد، اکثریت اعضای هیات‌مدیره هفت‌نفره تیک‌تاک آمریکا، آمریکایی خواهند بود. شو چو نیز یک کرسی در این هیات‌مدیره خواهد داشت.

شرکت جدید مسوول تعدیل محتوای فید تیک‌تاک خواهد بود و تصمیم می‌گیرد کدام پست‌ها باقی بمانند و کدام حذف شوند. ارزش نسخه آمریکایی تیک‌تاک هنوز مشخص نیست. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، در ماه سپتامبر گفته بود ارزش یک شرکت تیک‌تاک آمریکایی 14میلیارد دلار خواهد بود. در مقابل، بایت‌دنس در بازارهای خصوصی حدود 480میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده است.

ترامپ در ماه سپتامبر فرمان اجرایی‌ای را امضا کرد که تایید رسمی این توافق را صادر می‌کرد؛ اقدامی که طبق قانون 2024 الزامی بود.

دولت چین تاکنون به‌طور علنی درباره این اعلامیه اظهارنظر نکرده است. برای سال‌ها، پکن مانع اصلی نهایی شدن چنین توافقی بود. زمانی که آمریکا برای نخستین بار تلاش کرد فروش اجباری تیک‌تاک را پیش ببرد، چین فهرست کنترل صادرات خود را اصلاح کرد و فناوری‌هایی مانند الگوریتم‌ها و کد منبع را در آن گنجاند؛ اقدامی که به این کشور اجازه می‌داد در هر توافقی درباره این اپلیکیشن دخالت کند.

سال گذشته، مقام‌های دولت ترامپ گفتند حمایت پکن را برای این توافق به دست آورده‌اند، هرچند اظهارات چین مبهم‌تر بود. برخی از سرمایه‌گذاران جدید با ترامپ ارتباط دارند؛ موضوعی که باعث نگرانی برخی کاربران تیک‌تاک شده است مبنی بر اینکه اپلیکیشن ممکن است شروع به نمایش محتوایی همسو با دیدگاه‌های رئیس‌جمهور یا مواضع دولت آمریکا کند.

لری الیسون، هم‌بنیان‌گذار میلیاردر اوراکل، رابطه نزدیکی با ترامپ دارد و مستقیما از رئیس‌جمهور برای پیشنهاد پسرش، دیوید الیسون، جهت خرید وارنر برادرز دیسکاوری لابی کرده است. MGX نیز با شرکت رمزارزی خانواده ترامپ به نام World Liberty Financial همکاری داشته است.

آنوپم چاندر، استاد حقوق و فناوری در دانشگاه جورج‌تاون، گفت توافق تیک‌تاک «از نظر تئوریک فضای بیشتری برای پررنگ‌تر شدن دیدگاه یک طرف ایجاد می‌کند».

او افزود: «نگرانی همیشگی من این بوده که شاید ترس از تبلیغات خارجی را با واقعیت تبلیغات داخلی معاوضه کرده باشیم.»

همچنین نگرانی‌هایی باقی مانده است مبنی بر اینکه بایت‌دنس همچنان بر محتوای اپلیکیشن تاثیر بگذارد. بایت‌دنس علاوه بر حفظ سهم خود، الگوریتم ارزشمند تیک‌تاک را نیز نزد خود نگه می‌دارد و آن را به شرکت جدید آمریکایی واگذار (لیسانس) خواهد کرد.

منتقدان می‌گویند این سازوکار ممکن است با قانون 2024 همخوانی کامل نداشته باشد؛ قانونی که خواستار قطع هرگونه «رابطه عملیاتی» میان بایت‌دنس و تیک‌تاک در ایالات متحده بود.

مایکل سوبولیک، پژوهشگر ارشد مؤسسه محافظه‌کار هادسون، گفت: «شاید تیک‌تاک را نجات داده باشند، اما نگرانی‌های امنیت ملی همچنان ادامه خواهد داشت.» اعلامیه روز پنجشنبه در واقع ترکیبی از دو پیشنهاد پیشین برای فاصله گرفتن تیک‌تاک از بایت‌دنس است.

مشکلات تیک‌تاک در آمریکا هم‌زمان با رشد خیره‌کننده محبوبیت آن شکل گرفت؛ رشدی که در دوران همه‌گیری کووید-19 شتاب گرفت، زمانی که مردم خانه‌نشین برای سرگرم شدن با ترندهای رقص و میم‌ها به گوشی‌هایشان پناه بردند.

اندکی بعد، کنگره و دولت نخست ترامپ به‌طور فزاینده‌ای نگران شدند که بایت‌دنس طبق قوانین چین مجبور شود اطلاعات شخصی آمریکایی‌ها را در اختیار ارتش و نهادهای اطلاعاتی پکن قرار دهد.

در سال 2020، ترامپ تهدید کرد تیک‌تاک را ممنوع خواهد کرد و سپس تلاش ناموفقی برای وادار کردن بایت‌دنس به فروش این اپلیکیشن به کنسرسیومی شامل اوراکل و والمارت انجام داد. تیک‌تاک سال‌ها کوشید جایگزینی برای فروش ارائه دهد. در آن طرح که «پروژه تگزاس» نام داشت، اوراکل بر داده‌های کاربران آمریکایی روی سرورهای داخل ایالات متحده نظارت می‌کرد. بایت‌دنس همچنان کد اپلیکیشن را تولید می‌کرد، اما این فعالیت تحت حسابرسی اوراکل قرار می‌گرفت. شش سال بعد، مذاکره‌کنندگان به یک ساختار کنسرسیومی رسیده‌اند. اوراکل همچنان بازیگر اصلی است و بایت‌دنس نیز هنوز درگیر ماجراست.

لیندزی گورمن، مشاور ارشد پیشین دولت بایدن، گفت: «دور خودمان چرخیدیم و در نهایت چندان دور از نقطه شروع نایستادیم.»

* روزنامه‌نگار نیویورک‌تایمز

** روزنامه‌نگار نیویورک‌تایمز