طی روزهای اخیر وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا، از در دور جدید تحریمها علیه شبکه نفتی ایران خبر داد و اعلام کرد کشتیهای شبح به لیست تحریمها افزوده شده است.
در دور جدید تحریمهای نفتی آمریکا، 9 فروند کشتی و 8 شرکت مرتبط با ایران به فهرست تحریمها افزوده شدند. این تحریمها که هدف آنها مقابله با صادرات نفت ایران است، در برگیرنده توقف فعالیت ناوگان موسوم به «نفتکشهای شبح» نیز هستند.
این نفتکشها که عمدتا برای دور زدن تحریمها و انتقال غیررسمی نفت ایران به بازارهای جهانی مورد استفاده قرار میگیرند، معمولا بدون نام یا تحت پرچم کشورهایی با مقررات کمتر در حال فعالیت هستند. با اعمال این تحریمها، آمریکا تلاش دارد تا به طور مؤثری دسترسی ایران به بازارهای نفتی جهانی را محدود کرده و فشار بیشتری به اقتصاد کشور وارد آورد.
در این شرایط، این سوال مطرح میشود که تحریمهای جدید چه تاثیری درصادرات نفت ایران خواهد داشت. در این خصوص، سیدحمید حسینی، کارشناس حوزه نفت و انرژی به این نکته اشاره میکند که فعالان بازار نفت با بهکارگیری ابتکاراتی، نظیر استفاده از کشتیهای «سوئزمکس» (Suezmax) و » افرماکس» (Aframax) با ظرفیت کمتر که در لیست تحریم نیستند، به جای نفتکشهای غولپیکر (VLCC) روند صادرات را حفظ کردهاند.
حسینی به افزایش هزینههای حملونقل اشاره کرده و میگوید: این اقدامات، قطعا به بخش هزینههای حملونقل ما آسیب خواهد زد. پیش از این، هزینه حمل نفت از ایران به چین حدود 2 دلار بود، اما اکنون این رقم به 4 دلار افزایش یافته است که علاوه بر افزایش هزینههای تجاری ما قیمت جهانی نفت را هم بالا خواهد برد.
مشروح گفتگوی اقتصادنیوز را با سیدحمید حسینی کارشناس حوزه نفتی را در ادامه میخوانید؛
*آقای حسینی! با تشدید فشارهای آمریکا بر ناوگان موسوم به «نفتکشهای شبح» تحریم و محدودسازی فعالیت آنها، این اقدامات چه تأثیری بر تجارت و صادرات نفت ایران خواهد داشت؟ تمرکز اصلی فعالیت این نفتکشها در چه مناطق جغرافیایی است؟
ایالات متحده در راستای تشدید تحریمها، از تمامی امکانات خود از جمله شناسایی شرکتهای همکار، تحریم نفتکشها و صرافیهای فعال در نقلوانتقال پول استفاده میکند. با این حال، تجربیات گذشته نشان داده است که این اقدامات، با وجود صرف هزینه و زمان زیاد توسط آنها، تأثیر جدی در جلوگیری از صادرات نفت نداشته است.
برای مثال، تحریم بنادر و ترمینالهای چین اخیرا به ضرر آمریکا تمام شد؛ زیرا پیش از این اجازه ورود نفکشتحریمی به بنادر چین داده نمیشد، اما اکنون با تحریم شدن خود این بنادر، کشتیهای تحریمی به راحتی در آنها پهلو میگیرند و کار تسهیل شده است. همچنین فعالان بازار نفت با بهکارگیری ابتکاراتی نظیر استفاده از کشتیهای «سوئزمکس» (Suezmax) و افرماکس» (Aframax) با ظرفیت کمتر که در لیست تحریم نیستند، به جای نفتکشهای غولپیکر (VLCC)، روند صادرات را حفظ کردهاند.
افزایش جهانی قیمت نفت با اعلام تحریمهای جدید علیه ایران
*تحریمهای اخیر در مورد نفتکشهای سایه ایران چه تاثیری بر قیمتهای جهانی و هزینههای لجستیک ایران خواهد گذاشت؟
تحریم هفت یا هشت نفتکش در هفته گذشته، بلافاصله باعث افزایش قیمت نفتشد، به طوری که قیمت در روز جمعه به 86 دلار رسید. این اقدامات قطعا به بخش هزینههای حملونقل ما ضربه میزند. پیش از این، هزینه حمل نفت از ایران به چین حدود 2 دلار بود، اما امروز این رقم به 4 دلار افزایش یافته است.
کشتیهایی که ریسک حمل بار تحریمی را میپذیرند، میدانند که ممکن است در لیست سیاه قرار گرفته و در نهایت مجبور به اسقاط (Scrap) شوند؛ لذا با نرخهای بسیار بالاتر فعالیت میکنند تا برگشت سرمایه آنها سریعتر انجام شود. برخی از این کشتیهای تحت تحریم نیز در داخل کشور برای جابهجایی بار بین بنادری نظیر لاوان و بندرعباس یا به عنوان مخزن ذخیرهسازی استفاده میشوند.
مبادلات کالا بدون مشخص شدن ماهیت ایران
در حال حاضر بسیاری از مبادلات کالا با نام ایران انجام نمیشود و اسناد به گونهای تنظیم شود که ماهیت ایرانی کالا مشخص نباشد. همچنین شرکتهایی که تراکنشهای مالی را انجام میدهند، ماهیت ایرانی ندارند. اگرچه این اقدامات کار را سخت و پیچیده میکند، اما به همان نسبت که فشارها زیاد میشود، راهکارهای دور زدن تحریم نیز ابداع میشود.
بازرگانان نشان دادهاند که با وجود همه چالشها، افراد باهوشی هستند و مسیر فعالیت خود را پیدا میکنند، هرچند این موضوع هزینهها را افزایش داده و برخی از فعالان را از بازار خارج میکنند.
*آیا آمار رسمی از توقیف نفتکشهای ایرانی در چارچوب تحریم ها وجود دارد؟
تاکنون هیچ خبر رسمی مبنی بر توقیف کشتی در قالب مکانیسم «اسنپبک» منتشر نشده است، زیرا اصلاً کمیته تحریمها هنوز در سازمان ملل شکل نگرفته است. در گذشته، آمریکا برخی کشتیهایی را که بار ایران را به مقصد ونزوئلا حمل میکردند، توقیف کرد که ایران نیز بلافاصله واکنش نشان داد و برخورد متقابل کرد. اما اینکه نفتکشهای ملکی ایران که در مسیرهای معمول فعالیت میکنند توقیف شده باشند، گزارش نشده و کمی بعید به نظر میرسد.
*با توجه به اینکه ونزوئلا یکی از عمده صادرکنندگان نفت در جهان محسوب میشود، آیا تحولات سیاسی در این کشور و دسترسی آمریکا به منابع نفتی آن میتواند تأثیرات عمدهای بر بازار جهانی انرژی و همچنین سیاستهای نفتی سایر کشورها داشته باشد؟
هنوز مشخص نیست که آیا آمریکا واقعا قادر است تمام صادرات نفتونزوئلا را متوقف کرده یا آن را کاملا در اختیار گیرد. با وجود ادعاهای مطرح شده توسط مقامات آمریکایی، حضور ونزوئلا در مجمع حقوق بشر ژنو و دادن رای منفی (همسو با کشورهایی نظیر ایران، چین و روسیه)، نشان میدهد که دولت ونزوئلا آنگونه که آمریکاییها ادعا میکنند تحت کنترل کامل آنها درنیامده است.
