امکان‌سنجی تغییر

بازارهای مالی ایران، ساعات معاملاتی متفاوتی دارند. از جمله بورس تهران که از اوایل دهه 1390 شاهد افزایش ساعت معاملات به 4.5ساعت بود و در سنوات گذشته در بورس کالا، معاملات پیوسته ابزارهای آتی تا ساعت 19 ادامه داشت و اکنون ابزارهای صندوق طلا از ساعت 12 تا 18 ادامه دارند. بدین ترتیب به صورت اجرایی امکان معاملات طولانی‌تر وجود داشته و دارد. 

از سوی دیگر، سند باکس‌های ارائه‌شده در حوزه معاملات توانسته‌اند معاملات 24ساعته را در برخی ابزارها از جمله صندوق‌های سرمایه‌گذاری به صورت پیوسته فراهم سازند. این موضوع در کنار معاملات 24ساعته رمزارزها در صرافی‌های رمزارز داخلی، نشان‌دهنده تمایل و جذابیت بالا برای معاملات 24ساعته است. 

با‌این‌حال، ساعات رسمی معاملات در دنیا تنها چند ساعت از ساعات رسمی معاملات در ایران بیشتر است. در نتیجه در جهان نیز بورس‌ها نتوانسته‌اند معاملات 24ساعته را فراهم سازند، بلکه با به‌کارگیری ابزارهای مالی جدید و زیرساخت‌های فناوری، توانسته‌اند معاملات 24ساعته را در یک بستری فراهم سازند که متفاوت از بستر معاملات در ساعت‌های رسمی است.  از سوی دیگر، در ایران ارائه معاملات با ساعات طولانی‌تر نیازمند تغییر ساختاری در روش معاملاتی است. در‌حالی‌که معاملات بزرگ برای صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها در بازار مالی ایران توسط اشخاص معامله‌گر صورت می‌گیرد، اما بیش از 80 و حتی 90درصد معاملات در بازارهای توسعه‌یافته به صورت الگوریتمی صورت می‌گیرد. در نتیجه با پیاده‌سازی و افزایش سهم معاملات الگوریتمی و حتی عمومی‌سازی و دسترسی همگانی به آن، می‌توان امکان گسترش ساعات معاملات را فراهم ساخت. 

علاوه بر این، مکانیسم تسویه و پایاپای بورس و موضوعات پسامعاملات (Post Trade)، یکی دیگر از چالش‌های توسعه ساعات معاملات است. افزایش ساعات معاملات نیازمند تغییر در فرایندهای تسویه از یک و دو روز به تسویه‌های بلادرنگ یا کاهش چرخه‌ها و زمان‌های تسویه و روش‌های موضوعات پسا‌معاملات است. 

افزایش ساعت معاملات مزایا و تهدیدهای قابل‌توجهی خواهد داشت. هر‌چند به صورت کلی انتظار می‌رود افزایش ساعت معاملات به افزایش حجم معاملات منجر شود، اما این مهم لزوما به معنای افزایش نقدشوندگی بازار نیست. در این خصوص اولا ضرورت دارد زیرساخت‌های لازم فراهم شود، ثانیا تجربه‌های جهانی در افزایش ساعت معاملات بررسی شود، ثالثا ریسک‌های افزایش ساعات معاملات تدقیق شود. افزایش ساعت معاملات، شاهد کاهش شدت حضور فعالان در ساعت‌های بازار خواهیم بود که در نبود الگوریتم‌های معاملاتی، می‌تواند به اثرهای مختلفی بر شاخص‌هایی از نقدشوندگی از جملهdepth ،width ،immediacy وresiliency منجر شود. در عامل width یا عرض با توزیع سفارش‌ها در طول روز، شاهد کاهش فشار خرید و فروش در ساعات مختلف خواهیم بود و در depth یا عمق، سفارش‌ها در ساعات مختلف ارسال خواهند شد که در نتیجه عمق بازار می‌تواند کاهش یابد. 

از سوی دیگر اثر immediacy یا فوریت معامله به دلیل توزیع معاملات در ساعت‌های مختلف، افزایش می‌یابد. اثر resiliency یا تاب‌آوری بازار در مقابل فشارهای خرید و فروش بزرگ است که با افزایش ساعت، احتمالا شوک‌ها می‌توانند بیشتر شوند. در نتیجه شاخص‌های نقدشوندگی در بازار اثرات مختلفی و متضاد و متناقضی دارد. لذا افزایش ساعت معاملات لزوما به معنای بهبود نقدینگی و نقدشوندگی در بازار نیست و حضور و تمایل فعالان برای معاملات در کنار فعالیت معاملات الگوریتمی برای افزایش نقدشوندگی ضرورت دارد. لذا تا پیش از فراهم‌سازی و توسعه معاملات الگوریتمی و کسب سهم بالای معاملات الگوریتمی از معاملات، افزایش ساعت معاملات به جای افزایش نقدشوندگی، عمق و ایجاد پیوستگی قیمتی و در نتیجه کارآیی، می‌تواند به افزایش نوسانات و شوک‌های بیشتر در بازار منجر شود.

* کارشناس ارشد بازار سرمایه