با بازگشت دیپلماسی عمانی، به نظر می رسد مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا از دستور کار خارج شده است.
مذاکرات مستقیم در دسترس نیست!
امواج مدیا به نقل از چندین منبع ارشد ایرانی مدعی شده که پس از مشورت با تعدادی از پایتختهای منطقهای، انتظار میرود ایران و آمریکا مذاکرات را به جای ترکیه در 6 فوریه در عمان از سر بگیرند. به گفته دو منبع ارشد ایرانی، مذاکرات مستقیم با همتایان آمریکایی - «مستقیم» به معنای نشستن دو طرف در یک اتاق تعریف میشود - در حال حاضر در دستور کار نیست. انتظار میرود استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده در خاورمیانه، به همراه جرد کوشنر، داماد و مشاور دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، به این مذاکرات بپیوندند.
گفته میشود دولت ترامپ با درخواست ایران برای انتقال مذاکرات از ترکیه موافقت کرده است.
در حالی که فشار برای حضور مقامات مصر، قطر، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در این مذاکرات وجود دارد، تاکنون چنین برنامههایی تائید نشده است. یک منبع سیاسی ایرانی اظهار داشته که تنها مقام غیرعمانی از منطقه که احتمالاً به این مذاکرات خواهد بپوندد، نخستوزیر قطر است.
کشمکش آشکار بر سر محل برگزاری مذاکرات در حالی رخ میدهد که گزارشهایی مبنی بر سرنگونی یک پهپاد ایرانی توسط نیروهای آمریکایی در نزدیکی ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، که صدها مایل دورتر از سواحل جنوب شرقی ایران مستقر است، منتشر شده است. در همین حال، ادعا شده نیروهای ایرانی به دنبال ورود به یک نفتکش با پرچم آمریکا در منطقه تنگه هرمز بودهاند.
ابرهای سیاه در پیش رو
در حالی که میانجیگری عمان میتواند به عنوان یک نشانه مثبت تفسیر شود، ابرهای سیاه در پیش است. ترامپ مدتهاست که خواستار گفتگوی مستقیم به عنوان یک هدف است. به گفته منابع دیپلماتیک منطقهای، امتناع ایران از ملاقات با مقامات آمریکایی ممکن است به نفع کسانی در واشنگتن و تلآویو باشد که مشتاق شکست دیپلماسی هستند. یک منبع ارشد عرب در گفتوگو با امواج مدیا هشدار داده: «مذاکرات غیرمستقیم نتیجهای نخواهد داشت و موفقیت حداقل تا حدی به دیدگاههایی بستگی دارد که برای ترامپ مهم هستند».
بر اساس این گزارش، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران پیش از سفر یک هیئت قطری به تهران ابراز نگرانی کرده بود که ویتکاف در جریان مذاکرات سال گذشته ناچار شده برای دریافت دستورهای بیشتر به واشنگتن بازگردد. اگرچه مذاکرات هستهای تحت هدایت عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، انجام میشود، نگرانی لاریجانی ظاهراً موجب شده تهران نسبت به گسترش هیئت آمریکایی رویکردی بازتر اتخاذ کند، چرا که فرض میشود حضور چهرههایی با دسترسی بیشتر به ترامپ، سرعت و تداوم هرگونه مذاکرهای را تسهیل میکنند. با این اوصاف، حضور احتمالی کوشنر در مسقط در اواخر این هفته هنوز تأیید نشده است.
در حالی که برخی از رسانههای آمریکایی ایران را به عنوان کشوری که ترکیه را به عنوان محل مذاکرات انتخاب کرده، به تصویر کشیدهاند، هیچ چیز در سفر 30 ژانویه عراقچی به ترکیه نهایی نشد. یک منبع ارشد سیاسی ایران در تاریخ 3 فوریه به امواج مدیا گفت: «قالب و محل برگزاری هنوز در دست بررسی است. دوحه هنوز هم از نظر ما یک گزینه است، اما نمیخواهیم دوستانمان در ترکیه را ناراحت کنیم. حتی ممکن است به عنوان محل برگزاری اولیه به عمان برگردیم».
فرمولهای روی میز مذاکره
ترامپ گفته ایران «به طور جدی» در مورد برنامه هستهای خود صحبت میکند. این در حالی است که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، گفته «پیشرفتهایی برای چارچوب مذاکرات» حاصل شده است. بر اساس گزارش امواجمدیا، چندین فرمول برای هر گونه مذاکره وجود دارد که ممکن است مورد بررسی قرار گیرند، از جمله تعلیق موقت غنیسازی اورانیوم در ازای به رسمیت شناختن حق ایران برای انجام چنین فعالیتهای هستهای. این چارچوب ممکن است به احیای ایده قبلی کنسرسیوم هستهای منطقهای تحت نظارت دقیق بینالمللی گره خورده باشد.
مانع اصلی بر سر راه یک توافق جامع احتمالاً درخواستهای ایالات متحده از ایران برای محدود کردن تعداد و برد موشکهایش است. این امر به ویژه از زمانی که موشکهای بالستیک به وسیله اصلی ایران برای رسیدن به اسرائیل در طول جنگ 12 روزه بین دو کشور در ژوئن گذشته تبدیل شدند، بیشتر صدق میکند.
برخی گزارشها به جای پرداختن مستقیم به جزئیات بحثبرانگیز، ادعا میکنند که دو طرف ممکن است به دنبال آغاز گفتگو با اعلام کاهش تنش باشند. اینکه چگونه و آیا این امر ممکن است شامل عملیات تهاجمی بالقوه اسرائیل علیه ایران باشد، مبهم است.
اگر کوشنر در عمان حضور یابد، تأثیر بالقوه حضور او مشخص نیست. یک منبع ارشد منطقهای به امواج مدیا گفته که داماد ترامپ «ممکن است طرفدار یک توافق باشد، اما این یک توافق منصفانه نخواهد بود.» نکته قابل توجه این است که عراقچی و ترامپ به هر توافقی که «منصفانه و منصفانه» باشد، به عنوان مبنا اشاره کردهاند. کوشنر در گذشته دیدگاههای تندی نسبت به ایران و متحدانش ابراز کرده است. بهترین راه برای مواجهه با جمهوری اسلامی ایران را دیپلماسی بداند، احتمال مذاکره جدی افزایش مییابد. با این حال، اگر او به طور کلی طرفدار حمله نظامی باشد، هدف اصلی هرگونه مذاکرهای ممکن است صرفاً جلب حمایت بینالمللی برای حمله دیگری به ایران باشد.
