رسانه انگلیسی با شرح دستوری که حکومت نظامی نیجر در حدود سه ماه پیش برای منتقل کردن یک محموله هزار تُنی کیک زرد (اورانیوم فرآوری شده) از معادن آرلیت در شمال این کشور آفریقایی به یک پایگاه هوایی در شهر نیامی صادر کرد تاکید میکند این محموله با توجه به چالشی که مقامات نظامی نیجر برای فروش آن به شرق و غرب دارند تبدیل به یک بنبست استراتژیک شده و در تیررس تروریسم قرار گرفته است.
به گزارش «فایننشال تایمز»، این محموله که توسط حکومت نظامی نیجر از شرکت هستهای فرانسه (اورانو) توقیف شده، به یک بمب ساعتی در قلب آفریقا تبدیل شده است.
حدود سه ماه از انتقال این محموله کلیدی از معادن آرلیت در شمال نیجر به پایگاه هوایی پایتخت میگذرد؛ انتقالی که حکومت نظامی نیجر آن را «قطع کامل وابستگی به گذشته استعماری» خواند، اما از نگاه پاریس، «غارت داراییهای چندمیلیون دلاری» فرانسه تلقی میشود.
اکنون این محموله که نیجر در تلاش برای فروش آن در بازارهای جهانی بوده اما هنوز خریداری برای آن نیافته، در پایگاهی هوایی در نیامی دپو شده است؛ پایگاهی که به تازگی هدف یک حمله خونین تروریستهای داعش قرار گرفت. کارشناسان امنیتی نسبت به احتمال دستیابی عناصر این گروه تروریستی به این مواد رادیواکتیو هشدار جدی میدهند.
کشور نیجر که یکی از فقیرترین کشورهای جهان محسوب میشود، پیش از کودتای 2023 علیه حکومت غربگرای سابق، یکچهارم اورانیوم طبیعی نیروگاههای هستهای اروپا را تأمین میکرد. اما اکنون حاکمان نظامی فعلی این کشور که علاوه بر مواجهه با چالشآفرینیهای حقوقی و اقتصادی غربیها با چالش نبرد با تروریسم نیز روبهرو هستند، برای پر کردن خزانه خود به فروش این اورانیوم که ارزش آن حدود 240 میلیون دلار برآورد میشود، چشم دوخته و به دنبال فروش آن با دور زدن محدودیتها و تحریمهای غربیها هستند.
به نوشته فایننشال تایمز با توجه به اینکه هر خریدار عادی این محموله بلافاصله با شکایت فرانسه مواجه خواهد شد نیجر به دنبال فروش این محموله به دولتهایی که از نظر غرب «یاغی» تلقی میشوند، بوده و به گفته برخی تحلیلگران، روسیه که نیروی نظامی کوچکی را در این کشور آفریقایی مستقر کرده محتملترین گزینه برای خرید این اورانیوم است.
طبق این گزارش، پاریس در تلاشهایی در پشت صحنه به دنبال تداوم کنترل این محموله اورانیوم است؛ اورانیومی که از معادنی استخراج شده که برای چندین دهه تحت اداره شرکت فرانسوی «اورانو» قرار داشتند.
سرهنگ «عثمان آبارچی»، وزیر معادن نیجر در مصاحبه با رسانهها تأیید کرده است: «ما میتوانیم به هرکس که بخواهیم این محموله را بفروشیم. ما درباره آن با روسها صحبت میکنیم، با چینیها مذاکره میکنیم و با آمریکاییها نیز در حال گفتوگو هستیم.»
برخی در اینکه حاکمان نظامی نیجر بتوانند خریداری برای این محموله کیک زرد خود پیدا کنند تردید کردهاند چون شرکت فرانسوی اورانو که ماه ژوئن در جریان فرآیند ملیسازی منابع در نیجر عملا دستش از این کشور کوتاه شد با به راه انداختن پروندههای حقوقی به دنبال جلوگیری از فروش احتمالی آن است.
عثمان آبارچی، وزیر معادن نیجر درباره محموله گفت: «میتوانیم آن را به هر کسی که بخواهیم بفروشیم.»
به گفته آبارچی، در میان خریداران احتمالی، شرکت «اکسیا پاور» مستقر در امارات متحده عربی نیز ابراز علاقه کرده و مذاکرات با آن نیز انجام میشود. اما در بین رهبران این شرکت نه چندان شناخته شده، یک کارمند ارشد سابق شرکت روس اتم (شرکت دولتی هستهای روسیه) که به تازگی از این شرکت جدا شده، حضور دارد.
شرکت فرانسوی اورانو که داراییهایش در نیجر ملی شده، با طرح دعوی قضایی در مراجع داوری بینالمللی تلاش میکند جلوی هرگونه فروش را بگیرد. این شرکت تأکید کرده که علیه هر شخص ثالثی که در این معامله دخالت کند، اقدام قانونی خواهد کرد.
یک مقام وزارت خارجه فرانسه نیز اعلام کرده که پاریس از نیجر خواسته از هرگونه انتقال یا فروش این اورانیوم خودداری کند.
اواخر ژانویه گذشته، گروه تروریستی داعش به فرودگاه بینالمللی نیامی و پایگاه نظامی مجاور آن که محل نگهداری اورانیوم است، حمله کرد. اگرچه داعش مدعی شده این حمله مدتها قبل از انتقال اورانیوم برنامهریزی شده بود، اما این رویداد بهوضوح آسیبپذیری امنیتی این محموله استراتژیک را نشان داد.
یک مقام غربی در این باره اظهار داشت: «این حمله احتمالا آغاز پایان است. همیشه تصور میشد نیامی امن است چون تروریستها خواهان امنیت آن بودند. ظاهراً این تصور دیگر اعتبار ندارد.»
نشریه هفتگی داعش موسوم به «النبأ» در گزارشی سه صفحهای به شکلی پیروزمندانه درباره این حمله صحبت کرده و با تمسخر شایعات درباره ارتباط آن با محموله اورانیوم نوشت: «این یک شانس محض بود که رزمندگان ما به این گنجینه برخورد نکردند.» داعش اما هشدار داده که در حملات بعدی «حتماً آن را پیدا خواهند کرد.»
به نوشته فایننشال تایمز، اگر نیجر موفق به فروش این محموله اورانیوم هم بشود، مشکل نحوه انتقال این مواد خطرناک از مسیری امن نیز وجود خواهد داشت. گمانهزنیها حاکی از آن است که این محموله باید از مسیر خاکی و از طریق کشورهای بورکینافاسو و توگو به بندر لومه منتقل شود؛ مسیری که تحت کنترل گروههای تروریستی وابسته به القاعده و داعش است.
«ایوان گیشوآ»، کارشناس مرکز بینالمللی مطالعات جنگ «بُن» هشدار میدهد: «این مسیر بهوضوح فوقالعاده خطرناک است. بهترین راه برای خروج از این وضعیت، یافتن راهحلی با اورانو (فرانسه) است.»
نگرانیها درباره اورانیوم نیجر بیسابقه نیست. مقامهای اطلاعاتی انگلیس و آمریکا پیش از حمله به عراق در سال 2003، با استناد به اسنادی که بعدا جعلی بودن آنها ثابت شد، ادعا کرده بودند بغداد در تلاش برای خرید اورانیوم از نیجر جهت برنامه تسلیحاتی خود است.
«ابراهیم یحیی ابراهیم»، تحلیلگر نیجری در گروه بینالمللی بحران، میگوید: «شما قرار نیست در ساحل بمب اتم بسازید.» اما او اذعان داشته که گروههای تروریستی از این مواد میتوانند برای ساخت «بمبهای کثیف» (ترکیب مواد رادیواکتیو با مواد منفجره) استفاده کنند.
اکنون جامعه بینالمللی با نگرانی فراوان سرنوشت این اورانیوم را دنبال میکند. اگر این مواد استراتژیک به دست گروههای تروریستی بیفتد، ممکن است فاجعهای غیرقابل جبران در منطقه ساحل آفریقا و فراتر از آن رخ دهد.
