وال استریت ژورنال نوشت: مقامهای ایرانی پیشنهادهایی را مطرح کردهاند از جمله تعلیق غنیسازی اورانیوم، انتقال بخشی از ذخایر کشور به خارج و انعقاد قراردادهای تجاری با آمریکا تا مذاکرات هستهای پیش برود و از حمله احتمالی آمریکا جلوگیری شود. اما پرسش این است که بدون تعهد به توقف کامل غنیسازی، آیا این اقدامات برای جلب رضایت دونالد ترامپ کافی خواهد بود یا نه.
مذاکرات غیرمستقیم بین هیأتهای آمریکایی و ایرانی ادامه دارد. اطلاعات ویژهای حاکی است که مذاکرات در فضایی مثبت و سازنده جریان دارد.
در ادامه این مطلب آمده: ترامپ در حالی که نیروی نظامی عظیمی را در نزدیکی سواحل ایران مستقر میکند، بارها گفته است خواهان توافقی است که برنامه هستهای ایران را بهطور کامل از میان بردارد.
او اواخر دوشنبه به خبرنگاران گفت: «فکر نمیکنم آنها بخواهند پیامدهای نرسیدن به توافق را تجربه کنند.» وی افزود که بهطور غیرمستقیم در مذاکرات سهشنبه ژنو درگیر خواهد بود. «آنها میخواهند توافق کنند.»
پیشنهادهای ایران به مسئله اصلی نزدیکتر شدهاند، اما توقف قطعیای که رئیسجمهور آمریکا خواستار آن است را ارائه نمیکنند.
به گفته دیپلماتهای آمریکایی، ایرانی و منطقهای، ایران اعلام کرده آماده است بخشی از ذخیره اورانیوم با غنای بالا — سوخت حیاتی برای سلاح هستهای — را به طرفی ثالث مانند Russia منتقل کند؛ اقدامی که یکی از نگرانیهای مهم آمریکا را برطرف میکند. گمان میرود بخش عمده این ذخیره اکنون زیر آوار تأسیسات هستهای قرار دارد که در ماه ژوئن هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
در حالی که ایران میگوید اورانیوم را برای اهداف صلحآمیز غنیسازی میکند، این کشور تنها کشوری بدون سلاح هستهای است که اورانیوم با غنای 60 درصد تولید کرده است؛ سطحی نزدیک به غنای 90 درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح.
دیپلماتها میگویند مقامهای ایرانی همچنین در گفتوگو با دیپلماتهای منطقهای اشاره کردهاند که ممکن است تعلیق غنیسازی تا سه سال را پیشنهاد دهند. این وعده تغییر چندانی ایجاد نمیکند — گفته میشود ایران پس از حملات آمریکا که در ژوئن تأسیسات اصلی هستهای را فلج کرد، غنیسازی را متوقف کرده است — و همچنان کمتر از خواسته آمریکا برای توقف کامل غنیسازی است.
دیپلماتها افزودند ایران در نخستین نشست، اوایل فوریه، پیشنهاد ایجاد کنسرسیوم منطقهای برای تولید صفحات سوخت از اورانیوم غنیشده را مطرح کرده بود. با این حال ایران اصرار دارد روند تولید در داخل کشور باقی بماند؛ موضوعی که برای آمریکا قابل قبول نیست.
برخی دیپلماتهای منطقهای در حال بررسی طرحی گستردهتر هستند: برنامهای چندمحوری شامل تعهدات عدم تجاوز تا قراردادهای تجاری.
هدف از این مقیاس، جلب توجه رئیسجمهور آمریکا با طرحی پرزرقوبرق شبیه طرحی است که فرستادگان او برای پایان دادن به جنگ غزه تهیه کردند.
حمید قنبری، معاون وزیر خارجه ایران، گفت در صورت رفع تحریمها خواهان گفتوگو درباره تجارت با آمریکاست.
او یکشنبه به خبرگزاری فارس گفت: «در مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا، منافع مشترک در حوزههای نفت و گاز، سرمایهگذاری معدنی و حتی خرید هواپیما در چارچوب مذاکرات گنجانده شده است. برای پایداری توافق، ضروری است آمریکا نیز در حوزههایی با بازده اقتصادی بالا و سریع منتفع شود.»
مشخص نیست چه میزان از این موارد میتواند بهطور جدی مورد بحث قرار گیرد یا آیا این ایدهها آمریکا را متقاعد خواهد کرد که مذاکرات میتواند به هدف سلب توانایی تهران برای ساخت بمب هستهای برسد.
عباس عراقچی وزیر خارجه ایران، دوشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت: «من با ایدههای واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن در ژنو حضور دارم. آنچه روی میز نیست: تسلیم در برابر تهدید.»
در حالی که تمرکز ترامپ بر توانمندی هستهای ایران بوده، وزیر خارجه آمریکا Marco Rubio اهداف گستردهتری را مطرح کرده است که شامل مهار برنامه موشکهای بالستیک ایران، حمایت از گروههای منطقهای مانند حماس و حزبالله میشود.
کاخ سفید همچنین تحت فشار اسرائیل است تا برنامه موشکهای بالستیک ایران را محدود کند. نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو که هفته گذشته با ترامپ دیدار کرد، یکشنبه گفت توافق مطلوب مستلزم برچیدن زیرساخت هستهای ایران و محدودیت بر موشکهای بالستیک آن است.
ایران گفته است تنها با همسایگان منطقهای خود درباره موشکها گفتوگو خواهد کرد. مقامهای عرب میگویند قطر و عمان در حال تلاش برای سازماندهی نشست منطقهای درباره مسائل غیرهستهای هستند.
ریچارد نفیو، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در دولتهای بایدن و اوباما، گفت با توجه به آسیب شدید توان غنیسازی ایران در ژوئن گذشته، واشنگتن انگیزه کمی برای مصالحه از طریق رفع گسترده تحریمها دارد.
او گفت: «به نظر میرسد آنچه به ایران پیشنهاد میشود شبیه ونزوئلاست: “تسلیم شوید، و ما به شما حمله نمیکنیم.” اگرچه ممکن است این رویکرد درست باشد، اما پذیرش آن برای ایران و نامیدن آن بهعنوان توافق دشوار خواهد بود.»
نشست ژنو دومین دیدار طی دو هفته است و پس از دور اولیه در عمان برگزار میشود؛ دوری که هر دو طرف آن را شروعی خوب توصیف کردند. پنج دور مذاکرات هستهای در بهار گذشته به نتیجه نرسید و با حملات قدرتمند اسرائیل و آمریکا به ایران پایان یافت؛ حملاتی که برنامه هستهای ایران را بهشدت تضعیف کرد.
فرستاده ویژه، استیو ویتکاف بار دیگر در مذاکرات همراه داماد ترامپ، جرد کوشنر، حضور خواهد داشت. این دو پیشتر در مذاکره برای طرح آتشبس غزه با یکدیگر همکاری کرده بودند.
برخی مذاکرهکنندگان سابق آمریکا گفتهاند ترامپ با افزایش نیروهای نظامی در خاورمیانه، اهرم فشاری برای تحمیل توافق ایجاد کرده است. پنتاگون هفته گذشته پیشرفتهترین ناو هواپیمابر نیروی دریایی، جرالد فورد را از کارائیب به سمت خاورمیانه اعزام کرد. این ناو به ناو هواپیمابر ابراهام لینکلن و مجموعهای از ناوها، جنگندهها و سامانههای دفاع هوایی آمریکا در منطقه خواهد پیوست.
مقامهای ایرانی بارها شکایت کردهاند که آمریکا مشخص نکرده در صورت امتیازدهی هستهای، تهران چه میزان رفع تحریم دریافت خواهد کرد. به گفته مقامهای ایرانی، دستکم انتظار دارند دسترسی سریع به حدود 6 میلیارد دلار درآمد نفتی مسدودشده در قطر تحت محدودیتهای آمریکا فراهم شود.
افراد درگیر در مذاکرات هستهای بهار گذشته میگویند آمریکا هرگز جزئیات مشخصی از رفع تحریمها ارائه نکرد و واشنگتن حتی تصمیم گرفته بود منابع مالی قطر نیز خارج از دسترس باقی بماند.
بر اساس توافق هستهای 2015، آمریکا و کشورهای اروپایی در ازای محدودیتهای سختگیرانه 15 ساله بر غنیسازی، مجموعهای از معافیتهای اقتصادی، انرژی و حملونقل ارائه کردند. ترامپ در سال 2018 در دوره نخست ریاستجمهوری خود از این توافق خارج شد و آن را یکجانبه دانست که منابع مالی در اختیار ایران قرار داده و فعالیتهای بیثباتکننده منطقهای را تأمین کرده است.
کاخ سفید همچنین با فشار کنگره روبهروست تا اجازه ندهد رفع تحریمهایی مشابه، اقتصاد ایران را احیا کند و امکان افزایش حمایت تهران از گروههای منطقهای را فراهم آورد.
روبیو یکشنبه گفت انتظارها در واشنگتن برای دستیابی به توافق بالا نیست. او گفت: «هیچکس تاکنون نتوانسته توافق موفقی با ایران انجام دهد. اما ما تلاش خواهیم کرد.»
