فرصت ۱.۵ میلیارد دلاری که تحریم‌های اروپا به ایران داد

حجم حمل و نقل ریلی بین روسیه و اتحادیه اروپا به پایین‌ترین سطح خود از زمان فروپاشی شوروی رسیده است و انتظار می‌رود این روند در سال 2025 نیز تداوم یافته باشد، هر چند که آمار دقیقی منتشر نشده است. 

بر پایه داده‌های یورواستات و خدمات گمرکی روسیه، آمارهای سه سال گذشته به تجارت ریلی اروپا و روسیه نشان می‌دهد که از 13.5 میلیون تن در سال 2022 به 5.4 میلیون تن در سال 2023 رسیدیم که کاهش حدود 60 درصدی را نسبت به سال قبل از جنگ در پی دارد، و سال 2024 نیز با سقوطی قابل‌توجه به حدود 4 میلیون تن رسید. 

پیش‌بینی‌ها حاکی از تداوم روند منفی برای 2025 است. مقایسه با سال 2021 که قبل از آغاز جنگ بود، نشان می‌دهد رقم تحویل‌ها از 22 میلیون تن به شدت کاهش یافته است.

دلیل اصلی این کاهش، به تعویق افتادن یا تغییر مسیر بازار در نتیجه تحریم‌های اتحادیه اروپا است. بخش عمده‌ای از محموله‌هایی که سابقاً از روسیه به اروپا می‌رسید، اکنون به سمت شرق هدایت می‌شود و تقاضا برای مسیر چین-اروپا همچنان وجود دارد و برخی شرکت‌های حمل‌ونقل روسی با مشکلات جدی مواجه شده‌اند یا ورشکسته شده‌اند. 

با این وجود، محموله‌های ترانزیتی همچنان وجود دارد، به ویژه برای کالاهای مصرفی چینی که به اروپا منتقل می‌شود. حجم سالانه این محموله‌ها تخمین زده می‌شود که بین 300 هزار تا 400 هزار TEU (واحد هر کانتینر 20 فوتی) باشد و زمان ترانزیت پنج تا هفت روز برآورد شده است.

اما آینده این خطوط به شدت به تحولات سیاسی و اقتصادی وابسته است. بیستمین بسته تحریم‌ها، که ممکن است تا 24 فوریه (5 اسفندماه) تصویب شود، انتظار می‌رود تأثیر قابل توجهی بر محموله‌های معدنی از جمله کودهای معدنی و در نتیجه بر ترافیک ریلی بین اتحادیه اروپا و روسیه داشته باشد. 

در مقابل، تقاضا برای مسیرهای جایگزین مانند کریدور شرق-غرب عبوری از ایران و کریدور رقیب ترانس کاسپین در حال رشد است.

کارشناسان ترانزیت معتقدند که 60 میلیون تن ظرفیت ترانزیت ریلی بین چین و اروپا وجود دارد که کسب سهم 25 درصدی از این بازار، سالانه 1.5 میلیارد دلار به جریان ارزی کشور اضافه می‌کند که این موضوع، به غیر از مزایای امنیت اقتصادی و هم‌بندی سیاسی-امنیتی برای مقابله با تحریم‌های آمریکا است.

بدین منظور، شرکت راه‌آهن ایران به همراه دستگاه‌های مسئول باید کریدور شرق-غرب عبوری از ایران را پیش‌بینی‌پذیر و قابل اعتماد از نظر زمان و هزینه بکنند.

به عنوان نمونه، شرکت راه‌آهن حمل کالاهای کریدور چین-اروپا را تضمین زمانی 10 روزه با هزینه تقریبا ثابت بدهد که این کالاها می‌توانند مسیر سرخس به رازی (مرز ریلی ایران و ترکیه) را طی کنند. در این میان کالاهای صادراتی و وارداتی ایران به کشورهای عضو این کریدور نیز تسهیل می‌شوند.