کاهش سهم تسهیلات خرد

براساس آمار اعلامی توسط بانک مرکزی، در ده ماه نخست سال جاری 8 هزار و 492 همت تسهیلات توسط سیستم بانکی پرداخت شده که 45.2 درصد نسبت به ده ماهه سال قبل افزایش داشته است. بررسی داده‌های منتشر شده توسط بانک مرکزی در سال‌های قبل نشان می‌دهد، رشد تسهیلات‌دهی در سال جاری، بالاترین رقم ثبت شده طی سال‌های اخیر است. 

بانک مرکزی در سال 1403، رشد ده ماهه تسهیلات‌دهی نسبت به مدت مشابه سال قبل را 28.3 درصد و همین رقم را در سال 1402، 26.9 درصد اعلام کرده بود. براین اساس رشد تسهیلات‌دهی در ده ماه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل، نسبت به رشد ثبت شده در سال 1403، 17 واحد درصد افزایش یافته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در شرایطی که اقتصاد یک کشور با نرخ تورم بالا و رشد اقتصادی پایین مواجه باشد، ظرفیت تسهیلات‌دهی سیستم بانکی کاهش یافته است ولی تقاضا برای دریافت تسهیلات افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی که افزایش تسهیلات‌دهی به رشد بیشتر تورم و کاهش تسهیلات‌دهی به عمیق‌تر شدن رکورد اقتصادی منجر می‌شود، سیاستگذار بهتر است تسهیلات‌دهی سیستم بانکی را محدود کند و منابع حداقلی را برای تقویت طرف تقاضا در اقتصاد صرف نماید. افزایش تسهیلات‌دهی خرد به مصرف‌کننده نهایی می‌تواند به تقویت طرف تقاضا در اقتصاد

 کمک کند.  بررسی‌ها نشان می‌دهد سیاستگذار می‌تواند با افزایش تمرکز تسهیلات‌دهی به مصرف‌کننده نهایی، با صرف منابع پایین‌تر، به تقویت طرف تقاضا در اقتصاد دست یابد. همچنین لازم است سیاستگذار اقتصادی تسهیلات‌دهی محدود را به صورتی انجام دهد که نرخ نکول به حداقل برسد.  بررسی‌ها نشان می‌دهد در شرایط نرخ تورم بالا و با وجود نرخ سود منفی، افراد ترجیح می‌دهند به جای بازپرداخت به موقع تسهیلات، مبالغ را دیرتر و با جریمه پرداخت کنند.  کارشناسان معتقدند نرخ تسهیلات‌دهی در شرایطی که نرخ‌های بالای تورم در اقتصاد برقرار است، لازم است با توجه به انتظارات تورمی موجود در اقتصاد، محاسبه و تعدیل شود.

 افزایش سهم تسهیلات‌دهی به بنگاه‌ها

بررسی داده‌های منتشر شده از تسهیلات پرداخت شده از ابتدای سال جاری تا انتهای دی ماه، نشان می‌دهد رشد قابل‌توجه تسهیلات پرداخت شده به دلیل رشد تسهیلات دهی به بنگاه‌ها رقم خورده است. از کل تسهیلات پرداخت شده در 10 ماه نخست امسال، 6 هزار و 293 همت معادل 74.1 درصد به صاحبان کسب‌وکار  (حقوقی و غیرحقوقی) اختصاص یافته است. بررسی اطلاعات منتشر شده نشان می‌دهد، هدف بیشتر تسهیلات پرداخت شده تامین سرمایه در گردش بوده است. سهم تسهیلات پرداختی در قالب سرمایه در گردش در کلیه بخش‌های اقتصادی طی 10 ماهه ابتدای سال 1404 مبلغ 5 هزار و 154 همت معادل 82درصد کل تسهیلات پرداختی به صاحبان کسب و کار و 60.7 درصد از کل تسهیلات است.  سهم تامین سرمایه در گردش از کل تسهیلات در مدت مشابه سال گذشته 58 درصد اعلام شده بود. به نظر می‌رسد افزایش سهم تامین سرمایه از گردش از کل تسهیلات پرداختی نشانه‌ای از تشدید نیاز بنگاه‌ها به نقدینگی در 

جریان است. در 10 ماه ابتدایی سال 1404، سهم تسهیلات پرداختی بابت تامین سرمایه در گردش بخش صنعت و معدن 87.5 درصد از منابع تخصیص یافته به این بخش را شامل شده است. تسهیلات سرمایه در گردش برای بخشهای اقتصادی همچون کشاورزی(71.5 درصد)، خدمات (79 درصد) و بازرگانی(86.7) نیز بالاترین سهم بوده است.

  سهم خانوار از تسهیلات

طبق اعلام بانک مرکزی، 26.7 درصد از تسهیلات پرداخت شده طی 10 ماه نخست سال جاری، معادل 2هزار و 199 همت به خانوار تعلق گرفته است. اگر تعداد خانوار ایرانی 28‌میلیون فرض شود، تقریبا طی 10 ماه نخست سال 1404، سرانه هر خانوار از تسهیلات شبکه بانکی 78‌میلیون و پانصد‌میلیون تومان بوده است. سهم خانوار از تسهیلات بانکی در 10 ماه نخست سال گذشته 24.8 درصد گزارش شده بود. بر این اساس، با وجود این که رشد تسهیلات‌دهی نسبت به سال‌های قبل افزایش قابل‌توجهی دارد ولی سهم خانوار از تسهیلات تغییر خاصی نداشته است. بر این اساس رشد اسمی تسهیلات پرداختی نتوانسته اثر ملموسی در قدرت خرید خانوارها ایجاد کند. 

نکته قابل‌توجه در خصوص تسهیلات پرداختی به خانوار آن است که بخش عمده این تسهیلات در قالب خرید کالای شخصی و وام قرض‌الحسنه ضروری اعطا شده است. بر اساس گزارش بانک مرکزی، از کل تسهیلات خانوار، 937.7 همت معادل 42.6 درصد به خرید کالای شخصی و حدود 731 همت معادل 33.3درصد به وام قرض‌الحسنه ضروری اختصاص داشته است. طبق آمار اعلامی بانک مرکزی، از کل تسهیلات پرداختی در 10 ماه نخست سال جاری، مبلغ یک هزار و 881 همت معادل 22.2 درصد به صورت تسهیلات خرد اعطا شده است. مبلغ 90.8 همت نیز در قالب کارت‌های اعتباری پرداخت شده است، که با احتساب این مبلغ، کل تسهیلات پرداختی خرد (تسهیلات کمتر از سیصد‌میلیون تومان) مبلغ یک هزار و 972 همت معادل 23 درصد کل تسهیلات پرداختی را شامل می‌شود.