فرادید؛ به گفته پژوهشگران، آسیب DNA ناشی از پرتوهای یونیزان (IR) که در پی فاجعه هستهای سال 1986 در چرنوبیل منتشر شد، اکنون در فرزندان افرادی که ابتدا در معرض آن قرار گرفته بودند مشاهده شده و این نخستین بار است که چنین پیوندی میان نسلها به روشنی اثبات میشود.
به گزارش فرادید، مطالعات پیشین درباره اینکه آیا این آسیب ژنتیکی میتواند از والد به فرزند منتقل شود یا نه، به نتایج قطعی نرسیده بود، اما در این پژوهش، محققان به سرپرستی تیمی از دانشگاه بُن به دنبال چیزی اندکی متفاوت گشتند.
آنها بهجای شناسایی جهشهای جدید DNA در نسل بعد، به بررسی آنچه «جهشهای نوپدید خوشهای» (cDNMs) نامیده میشود پرداختند: دو یا چند جهش در نزدیکی یکدیگر که در فرزندان دیده میشوند اما در والدین وجود ندارند. این جهشها میتوانند ناشی از شکستگیهایی در DNA والدین باشند که در پی مواجهه با پرتو ایجاد شدهاند.
پژوهشگران در مقاله منتشرشده خود نوشتهاند:
«ما افزایش چشمگیری در شمار cDNM در فرزندان والدین پرتودیده یافتیم و همچنین ارتباط احتمالی میان برآورد دوز دریافتی و تعداد cDNMها در فرزندان مربوطه مشاهده شد.»
«باوجود عدمقطعیت درباره ماهیت دقیق و میزان پرتو یونیزان درگیر، مطالعه حاضر نخستین مدرکی است که وجود اثرات میاننسلی ناشی از مواجهه طولانیمدت پدر با دوز پایینی از پرتو یونیزان بر ژنوم انسان را نشان میدهد.»
تعداد cDNMها در گروه کنترل (آبی)، گروه اپراتورهای رادار (قرمز) و گروه چرنوبیل (زرد)
یافتهها برپایه توالییابی کامل ژنوم 130 نفر از فرزندان کارکنان پاکسازی چرنوبیل، 110 نفر از فرزندان اپراتورهای رادار نظامی آلمان که ممکن است در معرض پرتوهای پراکنده قرار گرفته باشند و 1٬275 نفر از فرزندان والدینی که در معرض پرتو نبودند (بهعنوان گروه کنترل) به دست آمده است.
به طور میانگین، پژوهشگران در گروه چرنوبیل 2٫65 cDNM به ازای هر کودک، در گروه رادار آلمان 1٫48 مورد و در گروه کنترل 0٫88 مورد در هر کودک یافتند. به گفته پژوهشگران، این اعداد شاید به دلیل نویزِ دادهها بیشبرآورد شده باشند، با این حال، حتی پس از انجام اصلاحات آماری هم این تفاوت همچنان معنادار باقی ماند.
افزون بر این، هرچه دوز پرتو دریافتی والد بیشتر بود، شمار خوشهها در فرزند هم افزایش مییافت. این یافته با این ایده همخوانی دارد که پرتوها مولکولهایی موسوم به «گونههای فعال اکسیژن» (ROS) ایجاد میکنند که قادرند رشتههای DNA را بشکنند؛ شکستگیهایی که در صورت ترمیم ناقص میتوانند خوشههای مورد نظر در این مطالعه را به جای بگذارند.
خبر خوب اینست که خطر برای سلامت ممکن است کمابیش اندک باشد: روشن نشد که فرزندان والدین پرتودیده در معرض خطر بالاتر بیماری باشند. این موضوع تا حدی به این دلیل است که بسیاری از cDNMها احتمالاً در نواحی «غیرکُدکننده» DNA قرار دارند، نه در ژنهایی که مستقیم پروتئینها را رمزگذاری میکنند.
اکنون میدانیم مواجههی طولانیمدت با پرتو یونیزان میتواند ردپاهای ظریفی در DNA نسلهای بعدی به جای بگذارد، موضوعی که بر ضرورت رعایت تدابیر ایمنی و پایش دقیق افراد در معرض خطر تأکید میکند.
پژوهشگران در پایان نوشتهاند:
«امکان انتقال تغییرات ژنتیکی ناشی از پرتو به نسل بعد، بهویژه برای والدینی که شاید در معرض دوزهای بالاتر پرتو یونیزان و احتمالاً برای مدتی طولانیتر از حد ایمن قرار گرفته باشند، مایه نگرانی جدی است.»
مترجم: زهرا ذوالقدر
