بازار ۳۵‌میلیارد دلاری واردات قطر؛ فرصتی برای توسعه صادرات ایران

 بهبود روابط تجاری میان ایران و کشورهای همسایه ضرورتی برای کاهش سطح آسیب‌پذیری کشور در حوزه تجارت خارجی است و از این‌رو انتظار می‌رود که در دستور کار قرار گیرد. قطر یکی از کشورهای حاشیه خلیج فارس است که با توجه پتانسیل قابل‌توجهی که در حوزه واردات در اختیار دارد، می‌تواند به شریک تجاری ایران بدل شود. عباس عبدالخانی، رایزن بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در قطر در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به ظرفیت‌های قابل‌توجه بازار این کشور اعلام کرد: بازار وارداتی قطر به دلیل ساختار خاص اقتصادی آن، یکی از باثبات‌ترین و قابل اتکاترین بازارهای منطقه خلیج فارس به شمار می‌رود و می‌تواند به یکی از مقاصد مهم صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شود.

 ظرفیت‌های تولید و تجارت

عبدالخانی با بیان اینکه اقتصاد قطر با وجود برخورداری از منابع گاز طبیعی، در سایر بخش‌های تولیدی با محدودیت مواجه است، اظهار کرد: وابستگی این کشور به واردات کالا موجب شده واردات به یکی از ارکان اصلی اقتصاد قطر تبدیل شود و همین امر فرصت مناسبی برای توسعه صادرات کشورهای منطقه از جمله جمهوری اسلامی ایران فراهم کرده است. وی با اشاره به آمار تجارت خارجی قطر افزود: ارزش واردات سالانه قطر در محدوده 30 تا 35‌میلیارد دلار قرار داشته که در مقایسه با جمعیت حدود 3‌میلیون نفری این کشور، نشان‌دهنده سطح بالای مصرف در اقتصاد قطر است. ساختار واردات این کشور ترکیبی از کالاهای سرمایه‌ای، واسطه‌ای و مصرفی است که هر یک سهم قابل‌توجهی در تجارت خارجی قطر دارند. رایزن بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در قطر با اشاره به ترکیب واردات این کشور گفت: بخش مهمی از واردات قطر را کالاهای سرمایه‌ای شامل ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات پروژه‌های انرژی، تجهیزات ساختمانی، تجهیزات الکتریکی و وسایل حمل‌ونقل تشکیل می‌دهد. توسعه میدان گازی، گسترش صنایع پایین‌دستی پتروشیمی و اجرای پروژه‌های زیرساختی موجب شده تقاضا برای این نوع کالاها همچنان در سطح بالایی باقی بماند.

وی افزود: در حوزه کالاهای واسطه‌ای نیز مواد اولیه صنعتی، محصولات فلزی، مواد شیمیایی، محصولات پلاستیکی، مواد اولیه ساختمانی و قطعات صنعتی سهم مهمی از واردات قطر را تشکیل می‌دهند که ایران در برخی از این اقلام از جمله محصولات فلزی، سیمان سفید، کلینکر، سنگ ساختمانی، مواد پلاستیکی و برخی محصولات شیمیایی دارای ظرفیت صادراتی قابل‌توجهی است. عبدالخانی کالاهای مصرفی را سومین بخش مهم واردات قطر دانست و گفت: این بخش شامل مواد غذایی، پوشاک، لوازم خانگی و سایر کالاهای مصرفی است و رشد جمعیت مهاجرین و افزایش سطح درآمد ساکنین موجب شده تقاضا برای این کالاها در قطر روندی افزایشی داشته باشد. بازار مصرفی قطر از نظر قدرت خرید در سطح بالایی قرار دارد و مصرف‌کنندگان این کشور به کیفیت کالاها توجه ویژه‌ای دارند. وی با اشاره به اهمیت بخش مواد غذایی در واردات قطر اظهار کرد: شرایط اقلیمی خشک، محدودیت منابع آبی و کمبود زمین‌های کشاورزی موجب شده بیش از 85 درصد نیاز غذایی قطر از طریق واردات تامین شود. محصولات کشاورزی تازه، گوشت، غلات، کنسروجات، شیرینی‌جات و فرآورده‌های غذایی سهم مهمی در واردات این کشور دارند.

 مزیت‌های ایران برای توسعه صادرات به قطر

عبدالخانی با تاکید بر مزیت‌های ایران در صادرات محصولات کشاورزی به قطر افزود: نزدیکی جغرافیایی و امکان حمل سریع دریایی موجب شده محصولات کشاورزی ایران از نظر تازگی و هزینه حمل دارای مزیت رقابتی باشند. میوه و سبزی تازه، صیفی‌جات و محصولات گلخانه‌ای از جمله اقلامی هستند که امکان افزایش صادرات آنها به قطر وجود دارد و در صورت تامین منظم و رعایت استانداردها می‌توانند جایگاه مناسب‌تری در بازار قطر به‌دست آورند. وی مصالح ساختمانی را از دیگر اقلام مهم وارداتی قطر دانست و گفت: با وجود کاهش نسبی پروژه‌های ساختمانی پس از جام جهانی فوتبال، پروژه‌های توسعه شهری، احداث واحدهای مسکونی، توسعه مناطق آزاد و پروژه‌های گردشگری همچنان ادامه دارد و واردات کلینکر، سنگ ساختمانی، کاشی و سرامیک و شیشه بخش مهمی از بازار این کشور را تشکیل می‌دهد. ایران از نظر ظرفیت تولید و قیمت تمام‌شده در این حوزه دارای مزیت قابل‌توجهی است.

رایزن بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در قطر همچنین به ظرفیت صادرات محصولات پتروشیمی و پلاستیکی اشاره کرد و افزود: هر چند قطر خود یکی از تولیدکنندگان بزرگ محصولات پتروشیمی است، اما در برخی محصولات پایین‌دستی نیاز وارداتی دارد و شرکت‌های ایرانی می‌توانند در حوزه محصولات پلاستیکی، ظروف بسته‌بندی، لوله و اتصالات پلاستیکی و برخی مواد شیمیایی ترجیحا از طریق کشورهای ثالث حضور موثرتری در بازار قطر داشته باشند. عبدالخانی درباره ساختار جغرافیایی واردات قطر نیز گفت: چین بزرگ‌ترین تامین‌کننده کالاهای وارداتی قطر است و پس از آن کشورهای ایالات متحده، هند، آلمان، ترکیه، ژاپن و امارات متحده عربی در میان شرکای اصلی تجاری این کشور قرار دارند. این کشورها با بهره‌گیری از شبکه‌های توزیع گسترده، خدمات پس از فروش مناسب و نظام بانکی کارآمد توانسته‌اند سهم قابل‌توجهی از بازار قطر را در اختیار بگیرند.

وی با اشاره به سهم محدود ایران در بازار قطر اظهار کرد: سهم ایران در واردات قطر همچنان متناسب با ظرفیت‌های تولیدی کشور نیست، درحالی‌که امکان افزایش صادرات ایران به این کشور وجود دارد. وی نزدیکی جغرافیایی ایران به قطر را یکی از مهم‌ترین مزیت‌های صادراتی کشور دانست و گفت: فاصله کوتاه دریایی میان بندر دیر ایران و بندر الرویس قطر امکان انتقال سریع کالا را فراهم کرده و زمان حمل کالا از بنادر جنوبی ایران به قطر معمولا کمتر از هشت ساعت است. این مزیت به‌ویژه در صادرات کالاهای فسادپذیر اهمیت زیادی دارد و در بسیاری از موارد هزینه حمل کالا از ایران به قطر کمتر از کشورهای دوردست است.

 موانع پیش روی تجارت با همسایگان

عبدالخانی در عین حال به چالش‌های صادرات ایران به قطر اشاره کرد و گفت: مهم‌ترین چالش، محدودیت‌های بانکی و دشواری انتقال وجوه مالی است که موجب افزایش هزینه‌ها و کاهش رقابت‌پذیری صادرکنندگان می‌شود. رایزن بازرگانی جمهوری اسلامی ایران در قطر افزود: الزامات استانداردی و مقررات فنی از دیگر موانع صادرات محسوب می‌شود و عدم آشنایی برخی صادرکنندگان با مقررات وارداتی قطر موجب بروز مشکلاتی در ترخیص کالا شده است. وی ساختار بازار قطر را نیز از عوامل محدودکننده دانست و گفت: بخش عمده واردات قطر از طریق شرکت‌های بزرگ و صاحب نام انجام می‌شود و بسیاری از کالاها دارای نمایندگی انحصاری هستند، بنابراین ورود به بازار قطر بدون همکاری با واردکنندگان محلی دشوار است.

عبدالخانی ضعف در بسته‌بندی و برندسازی را از دیگر چالش‌های صادرات ایران عنوان کرد و افزود: مصرف‌کنندگان قطری به کیفیت ظاهری کالا توجه زیادی دارند و بسته‌بندی مناسب نقش مهمی در موفقیت کالاهای صادراتی ایفا می‌کند. وی مهم‌ترین اقلام دارای مزیت صادراتی ایران در بازار قطر را انواع محصولات کشاورزی تازه، فرآورده‌های غذایی، خشکبار، فرش و مصالح ساختمانی و مواد معدنی عنوان کرد و گفت: تمرکز بر این اقلام می‌تواند نتایج ملموس‌تری برای توسعه صادرات ایران به قطر به همراه داشته باشد. عبدالخانی توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل دریایی، تقویت ارتباط فعالان تجاری ایرانی با واردکنندگان قطری و بهبود استاندارد و بسته‌بندی محصولات را از الزامات توسعه صادرات به قطر دانست و تاکید کرد: حضور مستمر در بازار قطر کلیدی‌ترین عامل موفقیت صادرات محسوب می‌شود. وی با اشاره به حجم مبادلات تجاری دو کشور گفت: در حال حاضر حجم روابط تجاری ایران و قطر حدود 360‌میلیون دلار است، درحالی‌که با برنامه‌ریزی هدفمند امکان افزایش تدریجی سهم ایران در بازار وارداتی قطر وجود دارد و این کشور طی یک بازه زمانی میان‌مدت می‌تواند به یکی از مقاصد مهم صادرات غیرنفتی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود.