باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین قربانی - تهران، شهری که روزانه مسافران زیاد درون شهری و برون شهری دارد و رکورددار آمار تردد در میان سایر شهرهای ایران است. بخش زیادی از این مسافران در شهر زیرزمینی پایتختاند و با مترو جابجا میشوند.
مترو پایتخت با حدود ۳۱۰ کیلومتر مسیر و ۱۶۲ ایستگاه فعال، بزرگترین شبکه متروی خاورمیانه از نظر گستره جغرافیایی محسوب میشود و تلاش مهندسان و نخبگان ایرانی برای توسعه این ناوگان حمل و نقل عمومی و ساختن «آینده» ادامه دارد.
نمونه این تلاش در خط ۹ و ۱۰ پایتخت است که اخیر خبرنگاران شهری به دلیل اهمیت آن از روند اجرایی این پروژهها بازدید کردند. به طور کلی این خطوط دو شاهراهی خواهند بود که قرار است چهره حملونقل پایتخت را دگرگون سازند. تصور کنید در منطقهای در شمال شرق شهر هستید، جایی که شریانهای اصلی شهر را دور زدهاید تا به مرکز برسید. حالا، داستان خط ۹ روایتگر رهایی از این دور باطل است.
خط ۹ صرفاً مسیر را کوتاه نمیکند؛ این خط همسایگی میسازد. برای مردمی که در مناطق کمبرخوردارتر جنوب غرب زندگی میکنند، این خط، ایستگاهی است که میتواند دسترسی آنها به مراکز شغلی و خدماتی شمال شهر را در نیم ساعت ممکن سازد. این یک خط «اتصال محلهای» است؛ جایی که هر ایستگاه، نقطه تلاقی زندگی روزمره چند هزار خانواده خواهد بود.
ساخت هر بخش از متروی شهری، بهویژه خطوط جدیدی مانند خط ۹ متروی تهران، نیازمند زیرساختهای عظیم و دقیق است. یکی از حیاتیترین بخشهای این زیرساخت، تولید قطعات بتنی پیشساخته یا سگمنتها است که دیواره تونلها را تشکیل میدهند. به همین منظور خبرنگاران از کارگاهی در این زمینه در مجاورت مترو شهدای دولت آباد بازدید کردند به عبارتی این محل اولین محل بازدید خبرنگاران در خط ۹ در قالب یک تور رسانهای بود.
کارخانه تولید قطعات بتنی سگمنت خط ۹ محلی است که در آن، قطعات پیشساختهای تولید میشوند که قرار است پس از حفاری توسط دستگاههای حفاری تونل (TBM)، دیوارههای دائمی تونلهای زیرزمینی این خط جدید را شکل دهند. این قطعات باید دارای استحکام، دقت ابعادی و مقاومت بسیار بالایی باشند تا بتوانند فشار لایههای زمین و آبهای زیرزمینی را تحمل کنند.
همچنین در اعماق زمین، جایی که نور خورشید هرگز به آن نمیرسد، دستگاه حفار (TBM) آماده است که با صدا منظم، سنگ و خاک را از اسفندماه ببلعد. این دستگاه، موتور محرکه خط ۹ است؛ خطی که شمال شرق شهر را به جنوب غرب متصل میکند. عملیات اجرایی در این خط، از جمله فعالسازی شفتها، با جدیت دنبال میشود.
بیش از ۵۰ نفر از نخبگان و متخصصان صنعت حفاری در این محل به همراه کارگران مشغول فعالیتاند و به صورت کاملا بومی دستگاه حفاری یا (TBM) را مدیریت اورهال و بازسازی کنند تا حفاریهای مجدد و دایم صورت گیرد.
در این محل کارگاهی شفت یا گودالی به عمق ۳۰ متر، عرض ۱۷ متر و طول ۱۶۰ متر کنده شده تا ابتدای خط ۹ شکل گیرد که ایستگاه تقاطعی با خط ۶ هم خواهد بود.
رهام پروز مجری خط ۹ درباره این پروژه میگوید که کاربری شفت اکنون برای مونتاژ TBM و شروع عملیات اجرایی است و در دو افق کوتاه مدت طی ۳۶ ماه آینده اقدامات خوب و موثری صورت خواهد گرفت تا به نتیجه برسد.
به گفته وی خط ۹ به همراه خط ۱۱ حلقهای نامحسوس اطراف تهران ایجاد میکند و چندین منطقه شامل ۲۰، ۲۲ و ۱۵ که به لحاظ خدمات حمل و نقلی انبوه بر محروم هستند را غنی خواهد کرد. به لحاظ تکنیکی هم خط ۹ با ۵۳ کیلومتر طول و ۳۷ ایستگاه بلندترین خط مترو محسوب میشود و با همه خطوط فعلی و آتی مترو یک یا دو تقاطع دارد.
مجری خط ۹ بیان کرد: بودجه مورد نیاز بالغ بر ۲.۴ میلیارد یورو برای اتمام این خط پیش بینی شده و به لحاظ نیروی انسانی و تجهیزات و مهندسی کار به متخصصان ایرانی اکتفا کردهایم.
موقعیت بعدی و یا بهتر است بگوییم کارگاه دیگری از مترو که خبرنگاران بازدید کردند کارگاه جنت آباد بود که در واقع شروع قطعه دوم خط ۱۰ مترو تهران محسوب میشود قرار است این محل که رو به روی بازار میوه و تره بار بهاره است تبدیل به ایستگاه شود. این قطعه از خط ۱۰ حدود ۱۰ کیلومتر طول خواهد داشت و تا نمایشگاه بین المللی ادامه مییابد. دستگاه حفار (TBM) در این محل کار گذاشته شده و بین ۱۰ تا ۱۴ روز دیگر عملیات حفاری آغاز میشود.
غولهای مکانیزه حفار آماده سفر به درون تاریکی برای بریدن راهی تازه به سوی آیندهاند. صدای غرش ماشینها، فریاد مهندسان و کوبیدن چکشها با ریتمی هماهنگ پیش میرود؛ گویی شهری تازه در زیر زمین متولد میشود.
برای مسافران تاکسیها، اتوبوسها و خودروهای شخصی که هر روز ساعتها از شرق به غرب و بالعکس در ترافیک میمانند، خط ۱۰ یک نفس عمیق است. این خط، نه یک پروژه عمرانی، بلکه یک وعده برای آزادی زمان است؛ زمانی که از ترافیک گرفته شده و حالا به خانوادهها، تحصیل و استراحت بازخواهد گشت.
کارگاه بعدی که خبرنگاران در تور رسانهای بازدید کردند چیتگر است؛ نخستین نبض خط ۱۰ متروی تهران در گوشه غربی پایتخت، جایی که بوی دریاچه با خنکای نسیم کوههای اطراف درهم میآمیزد، صدای زندگی از دل خاک شنیده میشود. جایی که نخستین گامهای پروژه عظیم در دل زمین برداشته شده است.
به گفته کارگران هر روز صبح زود، کامیونها اینجا صف میکشند و دستگاه حفاری در دل خاک فرو میروند.
کارگران با لباسهای خاکآلود، اما چهرههای مصمم مشغول فعالیت برای یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی کشورند. ایستگاه چیتگر مانند دروازهای برای تولد مترو در غرب تهران است؛ جایی که تونلها آغاز میشوند و نقشههای آینده رنگ واقعیت میگیرند.
دستگاه TBM اینجا به تدریج دارد مسیر جدید مترو را میسازد. صدای گردش تیغههایش در دل تونل، موسیقی آهنین پیشرفت است. این دستگاه اکنون بیش از ۱۶۰۰ متر حفاری کرده و مسیر را تا نزدیکی جنتآباد امتداد داده یعنی تونلی که در آینده هزاران نفر را از غرب تا شمالشرق شهر جابهجا خواهد کرد.
به گفته یکی از مهندسان این پروژه عملیات حفاری خط۱۰ از اواخر سال۱۴۰۲ از کارگاه میدان دریاچه شهدای خلیج فارس در منطقه۲۲ آغاز شد و هرچند موانعی مانند گودهای بزرگ و ناایمن یا فاضلاب مجتمعهای مسکونی در مسیر حفاری وجود داشت که باعث شد سرعت پیشروی دستگاه تی بیام (دستگاه حفار مکانیزه) کند شود، اما این موانع جلوی پیشروی را نگرفت و اکنون حدود ۱۷۵۰متر از مسیر تونل خط۱۰ حفاری شده است.
حفاری در خط ۱۰ در حال حاضر از دو مسیر مد نظر قرار گرفته نخست، از میدان دریاچه شهدای خلیج فارس تا جنت آباد که مسیر حفاری حدود ۹.۱ کیلومتر است و از اواخر سال ۱۴۰۲ آغاز شده و مسیر دوم از جنت آباد تا نمایشگاه بین المللی تهران که مقدمات آن در حال انجام و بزودی اجرایی میشود.
در اطراف کارگاه، مهندسان و تکنسینها، دادهها را روی نمایشگرها بررسی میکنند؛ فشار زمین، رطوبت خاک، سرعت حفاری. هر عدد، نشانی از تلاش شبانهروزی برای پروژهای است که قرار است شریان تازهی تهران باشد.
اما چیتگر فقط یک نقطهی فنی در نقشه نیست نماد امید و آغاز دوباره توسعه مترو در غرب پایتخت است. از همین محل، تهران بهسوی آیندهای با هوای پاکتر و خیابانهای خلوتتر قدم برمیدارد.
