مقایسه درآمد صادراتی نفت و گاز روسیه
درآمدهای روسیه از محل فروش و صادرات نفت و گاز در سال2022 به دلیل قیمتهای بالا و همچنان حجم بالای صادرات این کشور بسیار چشمگیر بود، با اینحال به عقیده تحلیلگران بازار انرژی، در آینده نهچندان دور، اعمال تخفیف در گریدهای شاخص و پرچمدار نفت روسیه دربرابر قیمت برنت و تحریمهایی مانند ممنوعیت واردات دریایی فرآوردههای نفتی پالایششده روسیه به اتحادیه اروپا از 5 فوریه، به کاهش قیمت نفت و فرآوردههای نفتی روسی منجر خواهد شد.
محدودیت قیمت گروه7 و تحریم اتحادیه اروپا بر واردات نفتخام روسیه از طریق دریا ممکن است همچنان یک چالش عمده برای بازیگران این صنعت باشد، با این حال میتوان ادعا کرد راهبرد تحریمی غرب به یکی از اهداف کلیدی خود دستیافتهاست و آن عبارتاست از کاهش درآمدهای نفتی پوتین که اصلیترین شاخص تامین بودجهروسیه را شامل میشود. مسکو در حالحاضر مجبور است قسمت اعظم نفتخام خود را با تخفیفهای بیسابقه به کشورهایی در آسیا که حتی به ائتلاف سقف قیمت نپیوستهاند، در چارچوب معیارهای بینالمللی بفروشد.
بررسی شاخصهای صادرات و واردات روسیه
بر اساس دادهها، تفاوت بین ارزش صادرات و واردات روسیه، در سهماهه چهارم سالگذشته در مقایسه با سهماهه دوم و سوم، بهشدت کاهش یافتهاست. کاهش قیمت کالاها را نمیتوان تنها عامل این مساله دانست. سطح واردات روسیه پس از اینکه در سهماهه دوم بهشدت کاهشی شد، بهتدریج بهبود یافت. دلیل اولیه کاهش واردات این بود که تحریمهای اولیه ناظر بر تجارت بینالملل با روسیه، قدرت مانور این کشور برای واردات کالا را بسیار محدود کرد. از آن زمان است که روسیه مسیرهای وارداتی را برای خرید کالای موردنیاز خود، از کشورهایی که هنوز مایل به صادرات محصولات و خدمات به روسیه هستند، تنوعبخشیده است.
در عینحال و با استناد به گزارش بانکمرکزی روسیه، شاخص واردات این کشور در سال2022 کاهش یافت، بهویژه در نیمه اول سال، اما بهبود تدریجی واردات در نیمه دوم سال نمایان شد. بر اساس تحلیل اخیر رویترز، روسیه در سالجاری، درآمدهای بیشتری را از محل صادرات حاملهای انرژی خود از دست خواهد داد. به گفته تحلیلگران، ممکن است واردات این کشور بهبود یافته باشد، اما ارزش صادرات بهویژه صادرات انرژی این کشور، در حال کاهش تدریجی است.
تحلیل آژانس بینالمللی انرژی در مورد نفت روسیه
در همین رابطه، آژانس بینالمللی انرژی در گزارش خود اعلام کرد؛ صادرات نفت روسیه در ماه دسامبر گذشته حدود 200هزار بشکه روزانه کاهش و به 8/ 7میلیون بشکه در روز رسید. واقعیت این است که صادرات نفتخام این کشور به قارهسبز پس از اعمال تحریم اتحادیه اروپا و تصویب سقف قیمت از سوی گروه7، کاهشی شد.
طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی، تخفیفهای بیسابقه برای نفت اورال روسیه باعث شد که درآمد حاصل از صادرات نفت این کشور تنها در عرض دسامبر گذشته، با افت 3میلیارد دلاری، به رقم 6/ 12میلیارد دلار برسد. حجم صادرات گازوئیل روسیه نیز به بالاترین میزان در چند سالاخیر یعنی 2/ 1میلیون بشکه در روز افزایش یافت که در ماه گذشته، 720هزار بشکه در روز آن تنها به مقصد کشورهای اروپایی روانه شد. به گزارش بلومبرگ، ممنوعیت اتحادیه اروپا بر واردات محصولات پالایششده روسیه از طریق دریا، بدونشک درآمدهای حاصل از صادرات نفت و فرآوردههای نفتی روسیه را کاهش خواهد داد.
کاهش درآمدهای صادراتی روسیه
در همین چارچوب الکساندر ایزاکوف، اقتصاددان روسی در گفتوگو با بلومبرگ گفت: کاهش قیمت جهانی انرژی که با افزایش تخفیف برای نفت اورال روسیه تشدید شدهاست، در مجموع حدود 20میلیارد دلار درآمد صادراتی روسیه را از بین برده است. ایزاکوف افزود: «ابعاد این چالش مالی برای کرملین در سالجاری گستردهتر خواهد بود و تلاش مقامات برای تثبیت جایگاه روبل در معادلات بینالمللی و مهارتورم را بیاثر خواهد کرد.» در همین ارتباط، مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک مستقر در فنلاند اعلام کرد که ممنوعیت واردات نفت از روسیه و سقف قیمتی اتحادیه اروپا، روزانه 173میلیون دلار برابر با حدود 160میلیون یورو، به روسیه ضرر میرساند که دلیل آن کاهش حجم محموله صادراتی و همچنین افت معنادار قیمت نفت این کشور در بازار جهانی انرژی است.
به اعتقاد ناظران بازار نفت، درآمد روسیه از محل صادرات سوختهای فسیلی در ماه دسامبر گذشته، 17درصد کاهش و به پایینترین سطح خود از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین رسیده است. اما روسیه همچنان روزانه 691میلیون دلار از محل صادرات سوختهای فسیلی بهدست میآورد که از 08/ 1میلیارد دلار کسبشده در حدفاصل مارس تا مه 2022 پایینتر است. ممنوعیت اتحادیه اروپا برای واردات نفتخام، تعیین سقف قیمت برای نفت پالایششده و کاهش واردات نفت از مسیر خط لوله به لهستان، این میزان را تا 5 فوریه برابر با 130میلیون دلار در روز کاهش خواهد داد.
روسیه تاثیر سقف قیمتی را انکار میکند
به گزارش اویلپرایس، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در جریان نشست خبری هفته گذشته اعلام کرد که هیچکس تاکنون نشانهای از اعمال سقف قیمت نفتخام روسیه را ندیده و روسیه هنوز تاثیر مکانیزم سقف قیمت را مشاهده نکردهاست. با اینحال نفت اورال، عیار نفتخام روسیه، در اوایل ژانویه به قیمت 80/ 37 دلار در هر بشکه در بندر پریمورسک دریای بالتیک بهفروش میرسید که نصف قیمت نفتبرنت در آن زمان و بسیار کمتر از سقف قیمتی 60 دلار بود. آموس هاخشتاین، هماهنگکننده ویژه ریاستجمهوری بایدن، هفته گذشته به سیانبیسی گفت: «اثرات سقف قیمتی تا بدینجای کار، بسیار مثبت بوده چراکه نهتنها نفت موردنیاز جهانی را تامین کرده، بلکه دستیابی پوتین به منابع هنگفت مالی ناشی از فروش و صادرات نفت و گاز این کشور را بسیار محدود کردهاست.»
گفتنی است کرملین حساب ویژهای بر روی منابع مالی حاصل از صادرات نفتخام، گاز، فرآوردههای نفتی و پالایشی خود برای تامینمالی هزینههای نبرد با اوکراین، باز کرده بود. سیاستهای تقابلی غرب و اتحادیه اروپا اما، ورق را هرچند موقت ولی در عینحال تاثیرگذار، به نفع اوکراین و ائتلاف غرب برگرداند. روسیه نیز در واکنش دست به ابتکار عمل زد و با یافتن مشتریان و بازار جایگزین، نفت صادراتی خود را هرچند با تخفیفهای بسیار جذاب و مثالزدنی، به سمت خریداران تشنه آسیایی تغییر مسیر داد. سیاستی که نهتنها در فروش منابع نفتی روسیه کارنامهای موفق از خود بهجای گذاشت، بلکه واحد پول ملی روسیه یعنی روبل را بار دیگر بهعنوان رقیبی جدی در برابر دلار آمریکا در مراودات و مبادلات تجاری بینالمللی، مطرح کرد. جهان امروز، در حال رصد فعل و انفعالات سیاسی و اقتصادی روز دنیاست و بازار حاملهای انرژی بهویژه سوختهای فسیلی از این قاعده مستثنی نبوده تا جاییکه هرآینه میتوان شاهد تحولاتی شگفتآور در سطح بازار جهانی انرژی باشیم.