به گزارش مشرق؛ سرزمینهای هوشمند و دیجیتال مالی و اقتصادی، در چند سال اخیر به عنوان یک تسهیلگر مهم در تغییر پارادایم سیستمهای پولی و نظامهای پرداخت در سراسر جهان عمل کردهاند؛ بهگونهای که رهبری فینتک در سازوکارهای انتقال هزینه مبادلات تجاری و ذخیره ارزش، مفهوم ارزهای معیار بهویژه رمزپولها را به شکل بیسابقهای متحول کرده است.
در این بین، بازار کریپتو یا ارز دیجیتال از سال 2008 شاهد رشد بیسابقهای در فناوریهای نوین مالی بوده است؛ بهویژه با ظهور اخیر پروتکلهای پیشرفته که اکوسیستم بازار ارز دیجیتال را در سطح جدیدی از بسترهای کاربردی قرار داد.
با این حال، به نظر نمیرسد هیچ رویکردی در بازار ارز دیجیتال، به اندازه رمزارزهای ملی یا ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC _ Central Bank Digital Currency) تأثیر مهمی بر مناسبات اجتماعی و اقتصادی جوامع بگذارد.
به همین دلیل است که در چند سال گذشته، کشورها یکی پس از دیگری، اهداف خود را بر توسعه داراییهای دیجیتالی ملی خود در قالب ارزهای دیجیتال بانک مرکزی قرار دادهاند. چین در مراحل آزمایشی نهایی یوان دیجیتال خود است، کرهجنوبی و برزیل بهتازگی ارزهای دیجیتال خود را آماده رونمایی کردهاند، اتحادیه اروپا تحقیق در مورد توسعه رمز ارز مشترک اروپایی را آغاز کرده و فدرال رزرو آمریکا، گامهای مهمی برای حرکت به سمت دلار دیجیتال برداشته است.
بر این اساس به نظر میرسد کشورهای جهان، عزم جدی برای خلق و توسعه یک ارز دیجیتال ملی و دستیابی به یک نظام مبادلاتی ایمن، فراگیر، کارآمد و نوآورانه تحت نظارت بانکهای مرکزی خود دارند. با توجه به اهمیت موضوع، در سلسله گزارشهایی به بررسی ابعاد مختلف ارز دیجیتال بانک مرکزی میپردازیم.
چین در مراحل آزمایشی نهایی یوان دیجیتال خود است؛ کرهجنوبی و برزیل بهتازگی ارزهای دیجیتال خود را آماده رونمایی کردهاند؛ اتحادیه اروپا تحقیق در مورد توسعه رمز ارز مشترک اروپایی را آغاز کرده و فدرال رزرو آمریکا، گامهای مهمی برای حرکت به سمت دلار دیجیتال برداشته استالف) درآمدی بر مفهوم ارز دیجیتال بانک مرکزی
رمز ارز ملی یا ارز دیجیتال ملی که با عنوان ارز دیجیتال بانک مرکزی در جهان شناخته میشود، یک توکن دیجیتالی و از اساس یک پول نقد الکترونیکی است که توسط بانکهای مرکزی منتشر شده و توسعه مییابند و به موسسههای مالی، مشاغل و افراد اجازه میدهند پرداختها و نقلوانتقالات الکترونیکی خود را در بستری ایمن و پایدار انجام دهند.
این بستر پولی، با نظارت کامل بانک مرکزی هر کشور، واسطه تراکنشهای مالی یعنی بانکها را حذف کرده و به تراکنشها اجازه میدهد به طور مستقیم از فردی به فرد دیگر _ به طورمثال از مشتری به فروشنده _ منتقل شود.
بنابراین ارز دیجیتال بانک مرکزی، به حذف خطرهای ناشی از احتمال ورشکستی یک بانک یا موسسه مالی که همواره کاربران را تهدید میکند، میانجامد و ارتباط مستقیمی بین متقاضیان و بانک مرکزی ایجاد میکند.
بسته به چارچوبهایی که برای پیادهسازی داراییهای در گردش استفاده میشود، ارزهای دیجیتال بانک مرکزی ممکن است از فناوری بلاک چین نیز استفاده کند.
همچنین دو طبقهبندی اصلی برای ارزهای دیجیتال بانک مرکزی وجود دارد:
1 _ دسته خردهفروشی، که متمرکز بر عموم مردم با کاربردهای روزمره است
2 _ دسته عمدهفروشی، که هدف آن تسهیل تراکنشها و تسویه حسابها بین سازمانها و مؤسسههای مالی است.
توجه به این نکته ضروری است که هیچکدام از ارزهای دیجیتال بانک مرکزی به طور دقیق مانند دیگری عمل نمیکند. تا اندازهای مانند هر سیاست یا ابتکار حاکمیتی، هر کشوری رویکرد خاص خود را برای خلق، انتشار، توسعه و سازماندهی یک رمز ارز ملی یا یک ارز دیجیتال بانک مرکزی دارد.
ب) دلایل حرکت اقتصاد جهان به سوی خلق و انتشار ارزهای دیجیتال بانک مرکزی
ایده اولیه خلق و انتشار رمز ارزهای ملی توسط بانک مرکزی کشورها از سال 2014 با الهام از ارزهای دیجیتال قدرتمندی مانند «بیتکوین و اتریوم» پایهریزی شد. این ایده در هنگامهای تحقق یافت که نگاه و رویکرد گردانندگان بازارهای سرمایه در جهان با سرعت و شدت بسیار بالا از نظامهای پولی کلاسیک به سمت بازارهای نوین غیرمتمرکز سوق پیدا کرده بود.
نوسانهای شدید بازار کریپتو، غیرمتمرکز بودن آن، بیثباتی بازار ارزهای دیجیتال بهدلیل ارزشگذاری بازار توسط سرمایهگذاران، استفاده از حدس و گمان برای معاملات این بازار و از همه مهمتر، فراگیر شدن استفاده از بازار رمزارز در مبادلات تجاری مهم و اصلی در جهان و عدم امکان نظارت بر فرآیندهای مالی آنها، بانکهای مرکزی را بر آن داشت که بهدنبال طراحی و انتشار یک بستر پولی باشند که علاوه بر ایجاد سهولت در تراکنشها، پایدار و ایمن عمل کند. ارزهای دیجیتال بانک مرکزی را میتوان بهعنوان بسط دیجیتالی شکلهای موجود پول بانک مرکزی، یعنی پول نقد و حسابهای تسویه بانک مرکزی در نظر گرفت.
ج) چرا اقتصاد جهان نیازمند توسعه ارزهای دیجیتال بانک مرکزی است؟
نخستین دلیلی که نیازسنجی ضرورت خلق و انتشار ارزهای دیجیتال ملی را بیش از پیش آشکار میکند، کاهش هزینه چاپ پول است؛ زیرا انتشار پول به صورت ارزهای دیجیتال بانک مرکزی به شکل الکترونیکی، بهدلیل بینیازی به کاغذ خاص، هولوگرام و سایر اقدامات امنیتی، به طور قطع چاپ و انتشار پول را ارزانتر میکند. ارزهای دیجیتال بانک مرکزی در واقع میتوانند پرداختها را تسریع کنند؛ حجم تراکنش ها را افزایش دهند و در نتیجه سطح تولید ناخالص داخلی را که بهدلیل همهگیری ویروس کرونا بهشدت کاهش یافته بود، افزایش دهند.
دلیل دیگر برای بیان ضرورت انتشار رمز ارز ملی این است که یک ارز دیجیتال مستقل، جایگزین موثری برای نظام تسویهحساب دلاری ایالات متحده خواهد بود. این امر تأثیر هرگونه تحریم بر نظامهای پولی_مالی کشورها را تا حد زیادی از بین خواهد برد و تهدید تحریم را هم در سطح دولتی و هم در سطح شرکتهای خصوصی، به میزان چشمگیری کاهش میدهد.
مزایای بالقوه و ویژگیهای مهم ارزهای دیجیتال بانک مرکزی در شکل زیر به تصویر کشیده شده است.
![ارز دیجیتال بانک مرکزی؛ ابزار حاکمیتها در مسیر توسعه پایدار نظامهای مالی](/Upload/Public/Content/Images/1403/06/05/1928570572g.jpeg)
د) تمایز ارزهای دیجیتال بانک مرکزی با رمزارزهای مرسوم
سازوکار خلق، انتشار و توسعه یک رمز ارز ملی توسط بانک مرکزی هر کشور به صورت شفاف و سازماندهیشده، کنترل و مدیریت میشود، در حالی که منشاء مشخصی برای خلق ارزهای دیجیتال مرسوم وجود ندارد. همچنین ارزهای دیجیتال مرسوم، غیرمتمرکزند؛ به این معنی که نمیتوانند توسط یک مرجع قانونی و رسمی، رصد شوند و نظارتی بر مبادلات و ساختار عرضه و تقاضای آن وجود ندارد. از سوی دیگر، بازیگر و گرداننده اصلی یک رمز ارز ملی، بانک مرکزی، نهاد حاکمیت و ساختار پولی ـ مالی یک کشور است. در حالی که بازیگران اصلی بازار کریپتو، فقط سرمایهگذاران حقیقی هستند.
علاوه بر این، با توجه به اینکه ارزهای دیجیتال مرسوم، دارای ساختار غیررسمی و غیرمتمرکزند، ارزش آنها توسط احساسات سرمایهگذار، استفاده و علاقه کاربر تعیین میشود. بنابراین جز داراییهای بیثبات محسوبشده و گزینه مناسبی برای بهکارگیری در یک نظام مالی ساختارمند حاکمیتی نخواهد بود.
منابع:
A group of authors(2022),” Money and Payments: The U.S. Dollar in the Age of Digital Transformation”, ”, Reporting in BOARD OF GOVERNORS OF THE FEDERAL RESERVE SYSTEM
(2020),”Digital and Vitual Currencies For Sustainable Develeopment”, Reporting of Economic and social commission For Asia and the Pacific
(2019),”The Rise of Central Bank Digital Currencies (CBDCs) What you need to know,” Reporting of PWC ( Global Crypto Team )
Aue, Raphael &Gambacorta, Leonardo and et al (2021),” Central bank digital currencies: motives, economic implications and the research frontier”, Monetary and Economic Department, This publication is available on the BIS website (www.bis.org).
Carstens, Agustín(2021),” Digital currencies and the future of the monetary system”, Hoover Institution policy seminar.
Didenko ,Anton N. & Buckley , Ross P.(2021),” CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCIES: POTENTIAL RESPONSE TO THE FINANCIAL INCLUSION CHALLENGES OF THE PACIFIC”, Reporting of ASIAN DEVELOPMENT BANK.
Fernández de Lis, Santiago & Gouveia, Olga(2018),”Central Bank digital currencies: features, options, pros and cons”, Article published in “Anuario del ICO 2018”, http://www.fundacionico.es/wp content/uploads/2019/02/ANUARIO-EURO-2018-FINAL-1.pdf
FIEDLER, Salomon, GERN ,Klaus-Jürgen, KRIWOLUZKY, Alexander & et.al (2019) ,” The Future of Money”, Reporting of ECON committee Monetary Dialogue, Policy Department for Economic.
Foster ,Katherine & Blakstad ,Sofie & Gazi , Sangita & Bos, Martijn(2021), ”Digital currencies and CBDC impacts on least developed countries (LDCs)”, Joint report of the United Nations Development Programme (UNDP) and United Nations Capital Development Fund (UNCDF).
Labonte, Marc & Nelson, Rebecca M.(2022),” Central Bank Digital Currencies: Policy Issues”, Congressional Research Service