بحران گازی صنعت برق

کاهش بارش در سال‌های اخیر چه اثری بر منابع آبی کشور داشته است؟

 منابع آبی کشور طی سال گذشته و امسال، با کاهش محسوس بارش‌ها و فشار بر ذخایر سدها همراه بوده است. به طور کلی، میزان بارش‌ها نسبت به میانگین بلندمدت بیش از 40 درصد کاهش داشته و چند استان کشور کاهش بارش بیش از 50 درصد را تجربه کرده‌اند. این کاهش به طور مستقیم بر موجودی سدها اثر گذاشته و میزان ذخایر و ورودی آب به مخازن نیز به شدت پایین آمده است. با وجود این شرایط، با اجرای مجموعه‌ای از اقدامات مدیریتی و اضطراری، از قطعی آب در کلان‌شهرها جلوگیری شده است. از جمله این اقدامات می‌توان به تکمیل پروژه‌های انتقال آب اضطراری، مدیریت فشار آب در شبکه و اجرای برنامه‌های صرفه‌جویی و کاهش مصرف اشاره کرد که باعث شد حجم مصرف کاهش قابل‌توجهی نسبت به حجم منتقل شده داشته باشد. همچنین طرح‌های کاهش مصرف در بخش خانگی و تجهیزاتی که به صرفه‌جویی پایدار کمک می‌کنند، به کار گرفته شده‌اند تا بحران آب مدیریت شود. علاوه بر این، طرح توزیع اقساطی تجهیزات کاهنده مصرف در بخش خانگی آغاز شده تا کاهش مصرف پایدار شود.

وزارت نیرو چه تعاملی با وزارت جهاد کشاورزی، شهرداری‌ها و سایر نهادها داشته تا مصرف آب به شکل بهینه مدیریت شود؟

بخش کشاورزی بیش از 80 درصد منابع آب تجدیدپذیر را مصرف می‌کند. همکاری ما با وزارت جهاد کشاورزی شامل تحویل حجمی آب، نصب کنتور هوشمند و اصلاح الگوی مصرف است. جلسات ماهانه بین معاونت‌های آب و خاک وزارت جهاد و معاونت آب وزارت نیرو ذیل شورای عالی آب برگزار می‌شود تا سیاست‌ها هماهنگ و مشکلات اجرایی رفع شود. در حوزه شهری نیز همکاری نزدیک با شهرداری تهران شکل گرفته است و قرار است 53 حلقه چاه با کیفیت مناسب به وزارت نیرو واگذار شود تا اولویت تامین آب شرب حفظ شود. استفاده از پساب برای آبیاری فضای سبز در ماه‌های پیش‌رو از 23 به 56‌میلیون مترمکعب افزایش می‌یابد و با تکمیل شبکه جمع‌آوری، ظرفیت استفاده از پساب به 200‌میلیون مترمکعب خواهد رسید که نقش موثری در مدیریت مصرف آب خواهد داشت.

وضعیت شبکه برق در زمستان سال جاری چگونه ارزیابی می‌شود و آیا احتمال قطعی برق وجود دارد؟

 پس از عبور از اوج بار تابستان، تعمیرات اساسی نیروگاه‌ها آغاز شده و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی نسبت به ابتدای دولت بیش از 100 درصد افزایش یافت. ظرفیت فعلی نیروگاه‌ها برای تامین برق زمستان کافی است. با این حال، محدودیت یا خاموشی به میزان تامین سوخت نیروگاه‌ها بستگی دارد. واقعیت این است که ذخایر سوخت برای حدود 12 روز کفایت می‌کند و تداوم تامین برق بدون خاموشی وابسته به مدیریت مصرف گاز خانگی است.

 توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر چه اثری بر پایداری شبکه برق دارند؟

 ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر اکنون بیش از 3200 مگاوات است و برنامه داریم تا تابستان آینده، ظرفیت به بیش از 7هزار مگاوات برسد. سهم این نیروگاه‌ها از تولید برق کشور از یک درصد سال گذشته به حدود 3 درصد رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا پایان زمستان ظرفیت به 5هزار مگاوات افزایش یابد. این موضوع باعث کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و افزایش پایداری شبکه می‌شود. طبق برنامه هر ماه قرار است حدود 400 تا 500 مگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر به شبکه اضافه ‌شود.

به طور کلی پیشرفت پروژه‌های توسعه‌ای و طرح‌های مدیریت مصرف وزارت نیرو طی سال گذشته را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در دولت چهاردهم، 488 پروژه کلان با ارزش 500 هزار‌میلیارد تومان آغاز شد که تاکنون 277 پروژه به ارزش 200 هزار‌میلیارد تومان بهره‌برداری شده است. پروژه‌های مهمی مانند انتقال آب طالقان به تهران و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و حرارتی از این جمله‌ هستند. همچنین بسته ملی مدیریت آب کشور تدوین شده که با 50 اقدام عملیاتی، سهم هر استان از منابع آب تعیین و پنج محور اصلی شامل تامین و عرضه آب، مدیریت مصرف، حفاظت از منابع، مدیریت مخاطرات و اصلاحات نهادی پیش‌بینی شده است.

مطالبی در فضای مجازی در خصوص بارورسازی ابرها مطرح می‌شود و برخی معتقدند می‌توانند در این خصوص به وزارت نیرو کمک کنند. عده‌ای نیز بر این باورند که دلیل کاهش بارش در ایران ابردزدی کشورهای همسایه است. در این خصوص چه نظری دارید؟

واقعیت این است که فناوری انسانی قادر به جابه‌جایی سامانه‌های بارشی نیست و موضوع ابردزدی اساسا نمی‌تواند واقعیت داشته باشد. حتی بارورسازی ابرها تنها می‌تواند حداکثر 10 تا 20 درصد تاثیر داشته باشد. وزارت نیرو تنها به راهکارهای علمی و بلندمدت اقلیم‌محور تکیه دارد و با پایش جو و توسعه شبکه‌های راداری، منابع آب کشور را مدیریت می‌کند. عملیات بارورسازی ابرها از 24 آبان آغاز شده و تا نیمه اردیبهشت ادامه خواهد یافت.در این زمینه هر مجموعه‌ای که بتواند به وزارت نیرو کمک کند، وزارت نیرو از ایده و طرح او استقبال خواهد کرد و پس از بررسی در صورت عملیاتی بودن آن را به کار خواهد گرفت.

 وزارت نیرو در راستای ایجاد عدالت در مصرف و اصلاح تعرفه آب و برق چه اقداماتی انجام داده است؟

 مدل پلکانی تعرفه آب در برنامه هفتم توسعه اجرا شده و رقم پرداختی مشترکان کم‌مصرف کاهش یافته است، درحالی‌که مصرف بالاتر با تعرفه‌های تصاعدی مواجه است. ساختار مشابهی نیز در حوزه تعرفه برق اعمال شده و حدود 75 درصد خانوارها زیر الگوی مصرف هستند. هدف ما حمایت از کم‌مصرف‌ها و تشویق به صرفه‌جویی است.

 در مورد منشا آلودگی هوا ادعاهای مختلفی مطرح می‌شود؛ آیا مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها عامل آلودگی هوای تهران است؟

 خیر، 90 درصد نیروگاه‌های بزرگ قابلیت مصرف مازوت ندارند. تنها 14 نیروگاه می‌توانند مازوت مصرف کنند و حتی نیروگاه‌های تهران این قابلیت را ندارند و واحدهای مازوت‌سوز نیروگاه‌های استان تهران سال‌هاست که پلمب شده است. با صرفه‌جویی 10درصدی بخش خانگی، نیاز سوخت نیروگاه‌ها بدون استفاده از مازوت تامین می‌شود و نیازی به مصرف مازوت نخواهد بود.

در حوزه صادرات و واردات برق، وزارت نیرو چه اقداماتی را در دستور کار قرار داده است؟

رویکرد اصلی کشور در حوزه صادرات و واردات برق بر تامین نیاز داخلی و مدیریت پایدار شبکه متمرکز است. به طور کلی، ایران صادرات برق را در زمان‌های پیک مصرف یا ناترازی شبکه انجام نمی‌دهد و در این شرایط صادرات به طور کامل متوقف می‌شود تا برق کافی برای مصرف داخلی تامین شود. به همین دلیل، سهم صادرات برق کشور در شرایط عادی نیز کمتر از یک درصد است و در وضعیت فعلی به حدود 0.5 درصد کاهش یافته است. در مقابل، واردات برق از کشورهای همسایه مانند ترکمنستان و ارمنستان به مراتب بیشتر از صادرات بوده و بخشی از ناترازی شبکه را جبران می‌کند. ایجاد و توسعه اتصالات الکتریکی با کشورهای همسایه، از جمله افغانستان، پاکستان، ارمنستان، آذربایجان و ترکیه، بخشی از سیاست وزارت نیرو برای تقویت تبادلات انرژی و ایجاد بازارهای منطقه‌ای برق است. این تبادلات به منظور تجارت نیست، بلکه امکان استفاده از ظرفیت‌های متقابل انرژی در زمان پیک مصرف، کاهش هزینه‌های ساخت نیروگاه و خطوط انتقال و تامین پایدار برق را فراهم می‌کند. در حال حاضر، صادرات برق به کشورهای افغانستان، عراق و پاکستان تنها در زمان مازاد تولید انجام می‌شود و در شرایط ناترازی، صادرات به طور کامل قطع می‌شود. همچنین از طریق تهاتر با برخی کشورها، مانند ارمنستان، ایران گاز صادر و برق وارد می‌کند. این سیاست، همراه با توسعه زیرساخت‌های انتقال و انعقاد قراردادهای منطقه‌ای، باعث شده است که ایران نقش فعال و پایداری در بازار برق منطقه‌ای داشته باشد و از ظرفیت‌های همسایگان برای مدیریت شبکه داخلی بهره‌برداری کند.

استفاده از ماینرهای غیرمجاز چه اثری بر ناترازی برق دارد؟

ماینرهای غیرمجاز حدود 5 درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص می‌دهند و امسال کشفیات آنها پنج برابر شده است. پیش‌بینی این است که در کشور ماینرهای غیرمجاز حدود 2600 مگاوات از برق شبکه را به مصرف می‌رسانند. این میزان برق معادل مصرف کل چند استان است و برای احداث نیروگاه معادل این ظرفیت به بیش از 3‌میلیارد دلار بودجه نیاز است.