کارنامه اقدامات آموزشی-ترویجی وزارت کشاورزی

در سال گذشته، از ابتدای سال 1403 تا پایان 6ماه اول1404، خدمات ترویجی به میزان بیش از 8‌میلیون نفر روز به تولیدکنندگان و بهره‌برداران ارائه شد که شامل برگزاری بیش از 85 هزار مورد رویداد ترویجی همچون نمایشگاه‌ها، جشنواره‌ها، روز مزرعه، روز هفته انتقال یافته‌های تحقیقاتی، کارگاه‌ها، بازدیدهای میدانی و دوره‌های ترویجی بود. این حجم گسترده از فعالیت‌های آموزشی نشان‌دهنده تعهد دستگاه‌های ترویجی به برقراری ارتباط مستقیم با کشاورزان و انتقال دانش در سطح عملی است. یکی از شاخص‌های موفقیت این برنامه‌ها، تعداد راهکارهای فناورانه ارائه‌شده برای حل مسائل شناسایی‌شده در عرصه‌های تولیدی است. در سال گذشته، 39611 مورد راهکار فناورانه برای پاسخ به 51460 مساله شناسایی‌شده ارائه شد که این نشان می‌دهد آموزش‌ها و فعالیت‌های ترویجی صرفا محدود به نظریه نبوده و توانسته نیازهای عملی کشاورزان را پوشش دهد.

اقدامات ترویجی در زمینه شناسایی و معرفی افراد برگزیده نیز قابل‌توجه بود. در این مدت، 18800 نفر از کشاورزان و فعالان بخش کشاورزی در دوره‌های 38 و 39 شناسایی و معرفی شدند که نسبت به دوره قبل با افزایش 543 درصدی داوطلبان همراه بود. این افزایش چشم‌گیر نشان می‌دهد آموزش‌ها و ترویج‌های عملی، انگیزه کشاورزان را برای مشارکت و ارتقای دانش خود بالا برده و موجب افزایش استقبال از برنامه‌ها شده است. فعالیت‌های زیرساختی نیز به توسعه آموزش‌های عملی کمک شایانی کرده است. در این بازه زمانی، 5230 سازه ترویجی شامل سایت‌های ترویجی، کانون‌های یادگیری، مزرعه‌های الگویی و مزرعه‌های نوآور بهره‌ور با مشارکت کشاورزان مرجع در سراسر کشور ایجاد و فعال شد. این سازه‌ها به عنوان محیط‌های عملی برای آموزش و انتقال فناوری عمل می‌کنند و امکان مشاهده و تجربه عملی روش‌های نوین کشاورزی را برای کشاورزان فراهم می‌کنند.یکی دیگر از شاخص‌های ملموس موفقیت آموزش‌ها، انتقال فناوری‌های شرکت‌های دانش‌بنیان به تولیدکنندگان است.

در این مدت، 612 مورد فناوری متعلق به 386 شرکت دانش‌بنیان و فناوری به کشاورزان معرفی شد تا علاوه بر افزایش بهره‌وری، زمینه پذیرش فناوری‌های نوین در مزارع فراهم شود. همچنین، 1920 مورد یافته تحقیقاتی قابل ترویج از سوی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی به تولیدکنندگان منتقل شد که نشان‌دهنده تاکید بر کاربردی‌سازی نتایج تحقیقات در عرصه‌های تولیدی است. تجربه و دستاورد کشاورزان پیشرو نیز نقش کلیدی در آموزش عملی داشت. در طول سال گذشته، 16970 مورد تجربه و دستاورد موفق کشاورزان پیشرو و خبره به سایر کشاورزان منتقل شد تا الگویی برای بهره‌گیری عملی از دانش و فناوری ایجاد شود. این انتقال دانش از طریق مشاهده مستقیم و آموزش عملی در مزرعه، تاثیر بیشتری نسبت به آموزش‌های صرفا نظری داشته و موجب افزایش اعتماد به روش‌های نوین شده است.

یکی از برنامه‌های شاخص در زمینه آموزش عملی، برگزاری کاروان‌های ترویج بهره‌وری بود. در سال گذشته، 4 کاروان ترویج بهره‌وری با حضور 73311 نفر از مدیران، محققان، کارشناسان و بهره‌برداران در 1967 نقطه کشور برگزار شد. این کاروان‌ها به‌عنوان حرکت میدانی و عملیاتی آموزش، امکان تعامل مستقیم کشاورزان با کارشناسان و مشاهده فناوری‌ها و روش‌های موفق را فراهم کردند. همچنین، پروژه ترویجی دستیابی به پتانسیل عملکرد قابل حصول در محصول گندم برای اولین بار در کشور در سطح 103 هزار هکتار اجرا شد و 8729 کشاورز در 475 شهرستان و 29 استان در آن مشارکت کردند. این پروژه نمونه‌ای از آموزش عملی در مزارع است که به شکل ملموس توانست دانش و فناوری‌های نوین را به مزرعه بیاورد و اثر آن در افزایش عملکرد محصول و بهره‌وری مشهود باشد.

نتایج ملموس این برنامه‌ها نیز قابل‌توجه بود. براساس گزارش‌های ترویجی، 62 درصد کشاورزان و بهره‌برداران تحت پوشش برنامه‌ها برای پذیرش و به‌کارگیری دانش و فناوری‌های ترویج شده متقاعد شدند. این میزان نشان می‌دهد بیش از نیمی از آموزش‌ها توانسته است به تغییر رفتار و اتخاذ روش‌های نوین در مزرعه منجر شود. یکی از اثرات مستقیم و قابل محاسبه اجرای پروژه‌های عملی، کاهش خلأ عملکرد در محصولات است. در پروژه گندم، خلأ عملکرد در مناطق تحت پوشش کاهش 10 درصدی یافت و 39 هزار تن افزایش محصول به ارزش تقریبی 795‌میلیارد تومان حاصل شد. این آمار نشان می‌دهد آموزش‌های عملی و انتقال فناوری نه تنها سطح دانش کشاورزان را افزایش داده، بلکه نتایج اقتصادی ملموس نیز به همراه داشته است.

در مجموع، می‌توان گفت اجرای عملی برنامه‌های آموزش کشاورزی در سال گذشته با تمرکز بر انتقال فناوری، استفاده از تجربه کشاورزان پیشرو، ایجاد سایت‌ها و مزرعه‌های الگویی، برگزاری کاروان‌های ترویجی و پروژه‌های نمونه، موفقیت چشم‌گیری داشته است. درصد قابل‌توجهی از آموزش‌ها به مزرعه منتقل شد و اثر آن به شکل افزایش پذیرش فناوری‌ها، ارتقای عملکرد محصولات و تولید اقتصادی ملموس مشاهده شد. به عبارت دیگر، آموزش کشاورزی در سال گذشته از مرحله نظریه‌پردازی به مرحله عملی و ملموس در مزرعه رسیده است. بیش از 6‌میلیون نفر روز خدمات ترویجی، انتقال نزدیک به 40 هزار راهکار فناورانه، معرفی کشاورزان برگزیده، و ایجاد بیش از 5 هزار سازه ترویجی، نشان‌دهنده ظرفیت و توانمندی بالای نظام ترویج کشاورزی کشور در عملیاتی کردن آموزش‌ها است. این اقدامات و دستاوردها زمینه را برای استمرار و توسعه آموزش‌های عملی فراهم کرده و مدل موفقی برای ترویج دانش و فناوری در بخش کشاورزی ارائه می‌دهد.

در پایان، داده‌ها نشان می‌دهند که بیش از 60 درصد آموزش‌ها به شکل عملی در مزرعه پیاده‌سازی شده‌اند و نتایج ملموس آن در کاهش خلأ عملکرد، افزایش تولید، ارتقای بهره‌وری و پذیرش فناوری‌های نوین مشهود است. این موفقیت نشان می‌دهد که ترکیب آموزش عملی، انتقال فناوری، مشارکت کشاورزان پیشرو و حمایت‌های ترویجی می‌تواند نقش مهمی در توسعه کشاورزی مدرن و پایدار ایفا کند و اثربخشی فعالیت‌های آموزش کشاورزی را به شکل ملموس در زندگی و درآمد کشاورزان  مشاهده کرد.

*    معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی