حمله ترامپ به ستون‌های سست یک اتحاد و واکنش اروپا/ سرگیجه تصمیم؛ مقاومت یا اطاعت؟

ترامپ و داستان خدای یهوه

دولت ترامپ تنها شش روز زمان برد تا یک دنیای جدید بسازد. در روز هفتم، متحدان سابق او در اروپا ممکن بود از خود بپرسند که آیا او قصد دارد کمی استراحت کند. به نوشته سی‌ان‌ان، از زمانی که ترامپ تهدید به وضع تعرفه‌ها برای تصاحب گرینلند کرد، رفتارهای مرز شکن او غرب را به وضوح متقاعد کرده است که هنجارهای دنیای قدیم کنار رفته‌اند. در جایگزینی آن، عرصه‌ای وحشی‌تر و قانون‌گریزتر به وجود آمده است که در آن، صدای بلندتر و قوی‌تر برنده است و یک سنگ بنای دنیای قدیم یا همان اعتماد متقابل آتلانتیک که به نظر غیرقابل شکست می‌آمد دیگر وجود ندارد. از سال 2019، ترامپ تمایل خود را برای تصاحب سرزمین یخ‌زده دانمارک، یعنی گرینلند، آشکار کرده بود. اما این هفته گذشته بود که تهدیدهای ترامپ علیه یک متحد ناتو، دانمارک، اروپا را در شوک فرو برد. ترامپ گفت: «یک راه یا راه دیگر، ما گرینلند را خواهیم داشت»، حتی اگر بخواهیم «به روش سخت» این کار را انجام دهیم.

امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، گفت: «هفته را با تشدید بحران شروع کردیم، با تهدیدهای حمله و تهدیدهای تعرفه‌ای.» آنچه پس از آن آمد، پیش از ترامپ غیرقابل تصور بود: متحدانی همچون نخست‌وزیر لهستان، دونالد توسک، از «تسلیم» سخن گفتند، واژه‌ای که در تاریخ اروپا بار سنگینی دارد و تأکید کردند که «اروپا نباید ضعیف باشد، نه در برابر دشمنانش و نه در برابر متحدانش».  یک دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا در پنج‌شنبه به خبرنگاران گفت: «واقعیت جدیدی ایجاد شد. واقعیتی که بسیار ناپایدار است»، و به «گویش بسیار غیرمعمول از سوی دولت ایالات متحده» اشاره کرد.

 

سرگیجه تصمیم؛ مقاومت یا اطاعت؟

سرانجام، به نظر می‌رسد که حقیقت برای اروپا روشن شده است: ایالات متحده دیگر دوست و متحد قابل اعتمادی که بود، نیست. برای برخی، این آگاهی مدت‌هاست که به وقوع پیوسته بود، با هشدارهایی که از همان روزهای ابتدایی دولت ترامپ آغاز شده بود. کایا کالاس، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز پنج‌شنبه گفت: «روابط آتلانتیک به وضوح در هفته گذشته ضربه بزرگی خورده است.» برای چارلز میشل، رئیس سابق شورای اتحادیه اروپا، این ضربه حتی واضح‌تر است: او به CNN گفت که روابط آتلانتیک «همان‌طور که در دهه‌ها می‌شناختیم، مرده است.» پس از یک سال بی‌احترامی ترامپ به متحدان اروپایی، بسیاری این سوال را می‌پرسیدند که چقدر از روابط قدیمی آتلانتیک باقی مانده است. تهدیدات ترامپ در مورد گرینلند پاسخ واضحی به این سوال داد. در برابر جاه‌طلبی‌های ترامپ، انتخاب برای اروپا روشن بود: مقاومت یا اطاعت.

«تسلیم هیچ نتیجه‌ای ندارد، فقط تحقیر است»، نخست‌وزیر لهستان، دونالد توسک، این هفته گفت، در حالی که نخست‌وزیر بلژیک، بارت دِ وِور، در داووس صحبت کرد که ترجیح می‌دهد یک واسی خوشحال باشد تا یک برده ناخوشحال ایالات متحده. مذاکرات با دیپلمات‌های اتحادیه اروپا نشان داد که اروپایی‌ها در نهایت به نیاز به استقلال از تصمیمات متغیر کاخ سفید رسیده‌اند، به‌ویژه در مسائل دفاعی. و برای برخی این به معنای قطع رابطه با تملق و تلاش‌های «ترامپ‌خوانی» بود که رویکرد اروپا به ایالات متحده در سال 2025 را تعریف می‌کرد.

تراژدی تمامیت ارضی در عصر جدید

به نوشته نیویورک تایمز، تمامیت ارضی یکی از اصول اساسی اروپا است که اکنون از سوی امپریالیسم‌های روسیه و ایالات متحده تهدید می‌شود. بروکسل به این تهدیدات پاسخ داده است. اگر اروپایی‌ها به یادآوری دیگری نیاز داشتند درباره تحقیراتی که رئیس‌جمهور ترامپ نسبت به آن‌ها قائل است، سخنان تمسخرآمیز او در مجمع اقتصادی جهانی در داووس، سوئیس، یک یادآوری خوب بود. اما داووس درس دیگری برای اروپا داشت. با ایستادن در کنار اصل تمامیت ارضی و حاکمیت، در حالی که هشدارهای اقتصادی شدیدی درباره اقدامات تلافی‌جویانه می‌دادند، اروپایی‌ها توانستند ترامپ را در بحران گرینلند به عقب‌نشینی وادار کنند. حاکمیت و عدم‌قابل تغییر بودن مرزها اصول بنیادی پروژه اروپایی است که پس از جنگ جهانی دوم و از دل ویرانی‌های آن ساخته شد، زمانی که امپریالیسم‌های بزرگ باعث مرگ میلیون‌ها نفر شدند. درس واضح بود: دفاع از مرزها به‌طور جمعی، تنها راه محافظت از کشورهای کوچک در برابر حملات کشورهای بزرگ است.

اما حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت خط قرمز است، که هم در اتحادیه اروپا، یک مجموعه از 27 کشور، و هم در ناتو، یک اتحاد نظامی از 32 کشور، مورد تایید قرار گرفته است. در دنیای امروز، دفاع از قوانین بین‌المللی، منشور سازمان ملل و توافق‌نامه هلسینکی که همگی بر غیرقابل تغییر بودن مرزها تأکید دارند، می‌تواند خیالی به نظر برسد، اما در واقع این سرنوشت اروپا است. یان لسر، رئیس دفتر بروکسل از «مرکز مارشال آلمان»، گفت: «اینکه مرزها می‌توانند توسط نیرو و تهدید نیرو به چالش کشیده شوند، اصول امنیتی و آرمان‌های اروپایی از پایان جنگ جهانی دوم را تهدید می‌کند.» او ادامه داد: «جنگ در اوکراین این مسأله را به وضوح نشان داد، اما این که ایالات متحده، اصلی‌ترین ضامن امنیت اروپا، باید مفهوم حاکمیت و تمامیت ارضی را به چالش بکشد، یک نگرانی جدی است.» مارک لئونارد، مدیر «شورای روابط خارجی اروپا»، معتقد است که قاره اروپا دوباره در حال کشف اهمیت حاکمیت در برابر چالش‌های قدرت‌های بزرگ چین، روسیه و ایالات متحده است. او گفت: «بیشتر تاریخ اروپا از زمان جنگ جهانی دوم بر مهار حاکمیت و به اشتراک‌گذاری آن در نهادهای چندجانبه متمرکز بوده است.» اما دنیای جدید «ماهیت اتحادیه اروپا را به‌طور اساسی تغییر می‌دهد».

پایان نظم بین المللی قدیم

نخست‌وزیر مارک کارنی از کانادا از سخنرانی‌اش در داووس ستایش شد، که در آن گفت: «نظم بین‌المللی قدیم مرده است.» او افزود که «قدرت‌های میانه» مانند کانادا و اروپا باید ائتلاف‌های جدیدی شکل دهند، چرا که قدرت‌های بزرگ از هنجارهای پس از جنگ و معاهدات بین‌المللی فاصله می‌گیرند و به جای آن از «یکپارچگی اقتصادی به‌عنوان سلاح، تعرفه‌ها به‌عنوان اهرم، زیرساخت‌های مالی به‌عنوان فشار، و زنجیره‌های تأمین به‌عنوان نقاط ضعف قابل بهره‌برداری» استفاده می‌کنند. کارنی گفت که در نظم قدیم «شکاف» ایجاد شده است: «وقتی قوانین دیگر از شما محافظت نمی‌کنند، باید از خود محافظت کنید.»

اروپایی‌ها در برابر درخواست‌های ترامپ برای واگذاری اراضی اوکراین به روسیه که مسکو آن را تصرف نکرده است، مقاومت کرده‌اند. و تأکید کرده‌اند که حتی اگر توافق صلح به ترک نواحی اشغالی توسط نیروهای روسی منجر شود، این اشغال هرگز به‌عنوان یک وضعیت دائمی شناخته نخواهد شد، حتی در مورد کریمه. اروپایی‌ها بیشتر از ایالات متحده برای اوکراین پول و کمک نظامی تأمین کرده‌اند، و به‌طور کلی پس از قطع بودجه کمک‌های اوکراین از سوی ترامپ، آن‌ها بیشتر بار را به دوش کشیده‌اند. به‌تازگی، آن‌ها موافقت کرده‌اند که 90 میلیارد یورو دیگر به‌عنوان کمک‌های اقتصادی و نظامی به کی‌یف تخصیص دهند. اروپایی‌ها همچنین همبستگی خود را با دانمارک و گرینلند در برابر خواسته‌های ترامپ برای الحاق این جزیره بر اساس همان اصل تمامیت ارضی ابراز کرده‌اند و به‌نظر می‌رسد که باعث شده‌اند ترامپ عقب‌نشینی کند.

مقابله اروپا با تهدیدات ترامپ

در برابر تهدیدات ترامپ، اروپایی‌ها توافق تجاری معلق ایالات متحده و اتحادیه اروپا در مورد تعرفه‌ها که به‌عنوان ضعیف انتقاد شده بود را به حالت تعلیق درآوردند. در عوض، آن‌ها آماده شدند تا اقدامات تلافی‌جویانه به ارزش 93 میلیارد یورو در قالب تعرفه‌های تلافی‌جویانه علیه کالاهای آمریکایی اعمال کنند. به گفته آقای لئونارد از شورای روابط خارجی اروپا، پیش‌بینی این تعرفه‌های تلافی‌جویانه بازارها را نگران کرده بود. اثر آن به نظر می‌رسید که تأثیری بر آقای ترامپ و مشاورانش گذاشته است، زیرا این اقدام نشان داد که «اروپایی‌ها جدی هستند و از طریق بازارها، آن‌ها ترامپ را مجبور به عقب‌نشینی کردند».

آقای ترامپ سپس در گفت‌وگو با مارک روته، دبیرکل ناتو، به نظر رسید که از موضع خود عقب‌نشینی کرده و گفت که یک چارچوب برای توافق در مورد گرینلند وجود دارد و تهدیدهای تعرفه‌ای خود را لغو کرد. رئیس‌جمهور پیروزی خود را اعلام کرد، اما برنده واقعی در این قضیه اروپایی‌ها بودند، هم اتحادیه اروپا و هم ناتو، که این اصل اساسی را حفظ کردند که هیچ تغییر مرزی بدون رضایت کشورهای مربوطه انجام نخواهد شد. پس از نشست اتحادیه اروپا در صبح جمعه، اورسولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، ارگان اجرایی اتحادیه، گفت که تهدیدات تعرفه‌ای اخیر درسی تاکتیکی برای مواجهه با ایالات متحده ارائه کرده است. او گفت: «قاطعیت، ارتباط، آمادگی و وحدت» مؤثر بوده است. «بنابراین، برای پیشبرد اهداف، باید این رویکرد را حفظ کنیم».