خاموشی وی‌پی‌ان‌ها؟

پس از قطع سراسری و کامل اینترنت ایران در 18 دی‌ماه، تقاضا برای ابزارهای دورزدن محدودیت‌ها از فیلترشکن‌ها تا پروکسی‌ها گرفته با افزایش نجومی مواجه شدند که عمده درخواست‌ها مربوط به وی‌پی‌ان سایفون بود. طبق گزارش صندوق فناوری باز که ابزارهای دورزدن محدودیت‌های اینترنت در کشورهایی همچون فیلیپین، چین و ایران را تامین مالی می‌کند، درخواست‌ها برای خدمات VPN در داخل ایران به حدود 25‌میلیون کاربر افزایش یافته است؛ رقمی که بسیار بالاتر از ظرفیت فعلی این سازمان برای پشتیبانی از 7.5‌میلیون کاربر است.‌ لورا کانینگهام، رئیس OTF هم هشدار داده که بدون تامین مالی فوری، ‌میلیون‌ها کاربر ممکن است از دسترسی امن به اینترنت محروم شوند.

طی دو دهه گذشته، ایالات‌متحده به‌طور بی‌سروصدا از برنامه‌ای جهانی برای حفظ اینترنت به‌عنوان یک عرصه مشترک و جلوگیری از کنترل آن توسط دولت‌هایی که اینترنت را محدود می‌کنند، حمایت مالی کرده است. این برنامه که به‌طور کلی «آزادی اینترنت» نامیده می‌شود، توسط وزارت خارجه آمریکا و آژانس رسانه‌های جهانی ایالات‌متحده مدیریت می‌شود. در دهه گذشته بیش از 500‌میلیون دلار به این برنامه اختصاص یافته و در سال 2024 نیز حدود 94‌میلیون دلار صرف آن شده است.

با این حال، تغییرات سیاسی و سازمانی در دولت ترامپ، از جمله کاهش بودجه و خروج از ائتلاف بین‌المللی، به تعطیلی بخشی از برنامه‌ها و قطع بودجه برخی پروژه‌ها منجر شده است. صندوق فناوری باز (OTF)، که نیمی از بودجه را مدیریت می‌کند، در سال 2025 با مشکلات مالی و کاهش حمایت مواجه شد و مجبور شد برای بازیابی منابع خود به دادگاه مراجعه کند.

اکنون، مشکل اصلی چگونگی اختصاص سریع 10‌میلیون دلار به صندوق فناوری باز است. آژانس رسانه‌های جهانی ایالات‌متحده پیشنهاد کرده از بودجه داخلی صندوق فناوری باز استفاده شود، اما سناتورهای جمهوری‌خواه این راهکار را رد کرده و گفته‌اند که چنین اقدامی می‌تواند حمایت از کاربران VPN در کشورهایی مانند چین، کوبا و روسیه را کاهش دهد. وزارت خارجه آمریکا نیز بر لزوم گسترش دسترسی به اطلاعات و همکاری با شرکای بین‌المللی برای تقسیم هزینه‌ها تاکید کرده است.

این بحران دسترسی کشورهایی را که با محدودیت در اینترنت روبه‌رو هستند، دچار مشکلات جدی می‌کند. کشورهای غربی عمده این فناوری‌ها را حمایت مالی می‌کنند. این فناوری‌ها شامل ابزارهای شناخته‌شده مانند پیام‌رسان رمزگذاری‌شده سیگنال و مرورگر Tor و فناوری‌های پیشرفته‌تر مانند پخش داده ماهواره‌ای است که حتی در زمان قطع شبکه‌های موبایل، امکان دریافت اخبار بین‌المللی را فراهم می‌کند. کارشناسان حقوق دیجیتال می‌گویند که با کاهش بودجه و افزایش دشواری دسترسی به منابع مالی، سازمان‌های فعال در حوزه آزادی اینترنت با فشار شدید مواجه شده‌اند و‌ میلیون‌ها نفر در کشورهای تحت سانسور در معرض محرومیت از دسترسی به اینترنت آزاد هستند.