سرگردانی بورس میان دو سناریو

هنگامی که احتمال گشایش سیاسی در کنار سناریوهای بدبینانه و تشدید تنش قرار می‌گیرد، بازارها وارد وضعیت «تعلیق» می‌شوند. این وضعیت باعث می‌شود تصمیم‌گیری‌های بلندمدت و حتی میان‌مدت به تعویق بیفتد و سرمایه‌گذاران، نقدشوندگی را به سایر استراتژی‌های معاملاتی ترجیح دهند. این شرایط را به کرات در روزها و هفته‌های اخیر در بازار سهام مشاهده کردیم. یک روز ورود پول و روز دیگر خروج پول. کارشناسان معتقدند در شرایط کنونی سرمایه‌گذار با تعدد ریسک‌های گوناگون دست به گریبان است. در واقع هرگاه ریسک افزایش می‌یابد، سرمایه‌گذاران به‌طور طبیعی رفتار محافظه‌کارانه‌‌ای را اتخاذ می‌کنند. کاهش عمق معاملات، نوسان‌های رفت‌وبرگشتی قیمت‌ها و تمایل به دارایی‌های کم‌ریسک‌تر، نشانه‌هایی از همین رویکرد است که از دی‌ماه و همزمان با آغاز اعتراضات مشاهده کردیم. هرچند از منظر بنیادی، بسیاری از شرکت‌ها در سطوح ارزندگی قابل‌توجهی قرار دارند، اما نبود افق روشن سیاسی مانع از آن شده که این جذابیت به موج قدرتمند تقاضا تبدیل شود. نکته قابل تامل آن است که بازارها بیش از آنکه به واقعیت‌های فعلی واکنش نشان دهند، به انتظارات آینده واکنشی سریع و هیجانی نشان می‌دهند. اکنون این انتظارات میان دو سناریوی متفاوت در حال نوسان است: سناریوی کاهش تنش و بازگشت تدریجی ثبات و سناریوی استمرار فشارهای سیاسی و امنیتی. تا زمانی که وزن یکی از این دو روایت به‌طور محسوسی سنگین‌تر نشود، احتمال تداوم نوسان و بلاتکلیفی در بازارها بالاست.

معاملات سه‌شنبه از نگاه آمار

بورس تهران در معاملات روز سه‌شنبه نیز در مسیر اصلاحی باقی ماند و شاخص‌های سهامی با فشار عرضه مواجه شدند. شاخص کل با افتی نزدیک به یک درصد، تا سطح 3میلیون و 652 هزار واحد عقب نشست. هرچند در ساعات ابتدایی معاملات حتی شاخص کل تا محدوده 3میلیون و 626 هزار واحد نیز عقب‌نشینی کرده بود با این حال در نیمه دوم معاملات، افزایش نسبی تقاضا موجب شد نماگر اصلی بخشی از ریزش صبحگاهی خود را جبران کند. کارشناسان می‌گویند، خریداران محتاط در سطوح پایین به‌تدریج فعال می‌شوند، اما توان تغییر جهت کلی بازار را ندارند. شاخص هموزن نیز همسو با نماگر اصلی کاهش یافت و به محدوده 944 هزار واحد رسید. در فرابورس نیز شرایط مشابهی حاکم بود و شاخص این بازار کاهش ارتفاع را ثبت کرد. آنچه بیش از افت شاخص‌ها اهمیت دارد، وضعیت نگران‌کننده متغیرهای تابلوخوانی است. ارزش معاملات خرد همچنان در سطوحی پایین نوسان می‌کند و در کانال 6هزار‌ میلیارد تومان باقی مانده است رقمی که برای شکل‌گیری یک روند صعودی پایدار کفایت نمی‌کند. افزون بر این، خروج بیش از هزار‌ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار، نشانه‌ای روشن از تداوم بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران خرد به چشم‌انداز کوتاه‌مدت بورس است. در جریان معاملات روز سه‌شنبه مبلغی به میزان هزار و 193‌میلیارد تومان از گردونه معاملات سهامی خارج شد. برآیند وضعیت معاملات در این روز نشان می‌دهد بازار در وضعیتی قرار دارد که هرچند در سطوح پایین با واکنش‌های مقطعی تقاضا روبه‌رو می‌شود، اما نبود جریان قدرتمند ورود پول و سایه نااطمینانی‌های بیرونی، مانع از چرخش معنادار روند شده است. تا زمانی که این متغیرها بهبود نیابد، نوسان‌های محدود و رفت‌وبرگشتی، سناریوی محتمل‌تری برای معاملات روزهای آینده خواهد بود.

در مدار احتیاط

کارشناسان با انتقاد از پیش‌بینی‌ناپذیر بودن وضعیت بازار سهام مهمترین عامل اصلی این شرایط را وضعیت مبهم اقتصادی و سیاسی می‌دانند. در همین رابطه حجت سرهنگی، کارشناس بازار سرمایه معتقد است که اقتصاد کشور در وضعیتی قرار گرفته که نه می‌توان آن را شرایط بحرانی دانست و نه دوره‌ای از آرامش پایدار. این وضعیت، پیش‌بینی‌پذیری را کاهش داده و افق تصمیم‌گیری را کوتاه‌تر کرده است. سرمایه‌گذاران میان امید به گشایش و نگرانی از شوک‌های احتمالی در رفت‌وآمدند. از این‌رو خروج مقطعی نقدینگی و کاهش سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در اولویت سرمایه‌گذاری قرار گرفته است.

به گفته این تحلیلگر بازارهای مالی، بازگشت ثبات به بورس به کاهش سطح نااطمینانی و عدم قطعیت‌ها وابسته است. هرگونه شفافیت در مسیر تحولات سیاسی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر انتظارات ایفا کند. تا آن زمان، بازار سرمایه احتمالا همچنان در مدار احتیاط، نوسان و واکنش‌های مقطعی باقی خواهد ماند.

محمد موذن، کارشناس بازارهای مالی نیز معتقد است که شرایط فعلی اقتصاد، معادلات بازار سهام را پیچیده‌تر کرده است. او در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: نرخ‌های بهره در سطوح بالای 40 درصد قرار دارند و همین موضوع جذابیت ابزارهای بدون ریسک را افزایش داده و در مقابل، از کشش سرمایه‌گذاری در بورس کاسته است. از سوی دیگر، ریسک‌های سیاسی و نااطمینانی‌های اقتصادی همچنان در سطح بالایی قرار دارند و مانع از شکل‌گیری یک جریان قدرتمند تقاضا در بازار سهام می‌شوند.

محمد موذن در ادامه گفت: در روزهای اخیر شاهد رفتار دوگانه معامله‌گران بودیم. در روز دوشنبه معاملات تحت‌تاثیر دو عامل تا حدی متفاوت از روزهای گذشته دنبال شد. نخست، نقش حمایتی حقوقی‌ها و کنترل نسبی فشار فروش که مانع از تعمیق افت شاخص‌ها شد. دوم و مهم‌تر، انتشار اخبار مرتبط با مذاکرات که بار دیگر امیدی محتاطانه به بازار تزریق کرد. تجربه نشان داده بورس تهران به‌شدت به اخبار سیاسی حساس است و هر سیگنال مثبت از روند گفت‌وگوها می‌تواند در کوتاه‌مدت جهت معاملات را تغییر دهد. اما دیروز وضعیت تغییر کرد و سهامداران خرد مجددا در سمت فروش ایستادند.

او با بیان اینکه اگر اخبار امیدوارکننده بدون خروجی مشخص تکرار شوند، به‌تدریج اثرگذاری خود را از دست می‌دهند، افزود: حتی ممکن است واکنش منفی ایجاد کنند. به همین دلیل، خوش‌بینی فعلی در بازار با احتیاط همراه است و بسیاری از فعالان از ورود سنگین به معاملات خودداری می‌کنند.

محمد موذن گفت: از منظر تکنیکال نیز برای اعلام پایان اصلاح زود است. بازار برای تغییر روند نیازمند تثبیت چند روزه در محدوده‌های بالاتر و ورود پررنگ سرمایه‌های خرد است. عبور از مقاومت‌های کلیدی می‌تواند نخستین نشانه‌های چرخش روند باشد. در غیر این صورت، در صورت مخابره سیگنال‌های منفی از مذاکرات، احتمال بازگشت فشار فروش وجود دارد. بازار سیگنال امیدوارکننده‌ای دریافت کرده، اما تایید نهایی برای پایان اصلاح هنوز صادر نشده است.