به گزارش تابناک، آرش رئیسی نژاد تحلیلگر مسائل استراتژیک در یادداشتی با اشاره به جنگ باستانی ایران و چین نوشتن: آغازگاه روابط ایران و چین به نخستین تماس میان این دو کشور-تمدن تاریخی در سالهای ۱۴۰ یا ۱۴۱ پیش از میلاد بازمیگردد. در این زمان دودمان هان بر چین و خاندان اشکانی بر ایران فرمان میراندند.
چین هان و ایران اشکانی هر دو زیر ضرب تاختوتازهای پیدرپی چادرنشینان بودند. چینیان شیونگنو (هیونگنو یا هونهای نخستین) را شکست دادند و ایرانیان طوایف سکایی را تارومار کردند.
اندکی بعد، امپراتور وو که جویای رمههای اسب، به ویژه اسبان ایرانی نیسا، بود، سفیری را بهمراه پیشکشهایی به فرغانه که چینیان «دایوان» مینانیدمش فرستاد. مذاکرات سفیر چین برای دستیابی به رمههای اسب به سرانجام نرسید و در راه بازگشت نومیدوار حاکم ایرانی بلخ را تهدید کرد؛ تهدیدی که به قیمت جانش تمام شد؛ درگیری ناخواستهای میان ایرانیان و چینیان درگرفت و سفیر جان خود را از دست داد.
یازده سال بعدتر، در ۱۰۴ پیش از میلاد، امپراتور وو برای تلافی این فاجعه، سپاهیانی را به فرماندهی ژنرال گوانگ لی به فرغانه، استان مرزی ایران در آسیای میانه، گسیل کرد. سپاه چین، اما در میانه راه خجند و سمرقند درهم شکسته شد و بسیاری از سربازان چینی در بندِ پارتیان گرفتار شدند.
گویا همین نبرد بود که بصورت «نبرد هماون» درآمده و بازتابی ژرف در اساطیر ایرانی داشته؛ نبردی که رستم دستان با خاقان چین گلاویز شد و خاقان پیل سوار را با کمند به بند آورد.
دو سال بعدتر، در ۱۰۲ پیش از میلاد، گوانگ لی، اما از گرفتاری ایران در مرزهای غربی خود و دفاع در برابر جاهطلبی رومیان در سوریه و ارمنستان سود جست و با سپاهی ۶۰ هزار نفره به سغد تاخت و در نبردی که به جنگ اسبان بهشتی مشهور شد، بر دره فرغانه چیره شد.
حاکم بومی سغد که از کمک مهرداد نومید شده بود، مجبور به صلح با چین گشت و پسر خویش را به گروگانی به دربار هان در چانگآن (شیآن کنونی) فرستاد و چینیان سرانجام به هدف استراتژیک خود، رمههای اسب، دست یافتند.
این نخستین و واپسین جنگ مستقیم میان ایران و چین بود.
در ادامه، اما دو کشور توانستند با تقویت دادوستد و بازرگانی میان خود، راه ابریشم باستانی را شکل دهند. دگربار، بازرگانی پیشدرآمد و حافظ صلح شد!
آن زمان، رمههای اسب داشتیم!
این زمان، بشکههای نفت داریم!
آن زمان، چین از گرفتاری ایران در غرب با امپراتوری روم سود جُست و اسب بدست آورد!
این زمان، چین از گرفتاری ایران در غرب با ایالات متحده آمریکا سود جُست و نفت بدست آورد!
قدرتنمایی روزافزون چین پیشدرآمد جهانی نوین همراه با دگرگونی در چیدمان قدرت در سطح بینالمللی است. در این میان، منافع ملی ایران حکم میکند که در کنار عادیسازی روابط با امریکا، رابطهای استراتژیک با چین نیز برپا کرد. هر چند که در زمانه کنونی تلاش برای نزدیکی به پکن از سر «اضطرار» است تا نگرش استراتژیک!
