در این مطلب سفری کوتاه اما عمیق به پشتپردهی این فناوری میاندازیم تا بدون درگیر شدن با اصطلاحات پیچیده، دقیقاً متوجه شوید پولهای دیجیتال چگونه خلق میشوند و چرا نادیده گرفتن آنها دیگر امکانپذیر نیست.
1. معماری یک سیستم پولی بدون بانک مرکزی
در سیستم بانکی سنتی که همه با آن آشنا هستیم، بانک نقش واسطهی معتمد را بازی میکند. وقتی شما مبلغی را برای دوستتان کارتبهکارت میکنید، بانک بررسی میکند که آیا در حساب شما موجودی کافی وجود دارد یا خیر، و سپس اجازه انتقال را میدهد. اما بیتکوین آمد تا این واسطه را برای همیشه حذف کند.
در دنیای بیتکوین، هیچ بانک مرکزی، مدیرعامل یا سروری وجود ندارد که اختیار دارایی شما را داشته باشد. این شبکه روی هزاران کامپیوتر در سراسر جهان پخش شده است که به آنها نود (Node) میگویند. این کامپیوترها همگی یک نسخهی یکسان از دفتر حسابوکتابها و رسید تراکنشها را دارند. بنابراین، هیچکس نمیتواند به تنهایی حساب کسی را مسدود کند، تراکنشی را سانسور کند یا بدون اطلاع بقیه، پول جدید چاپ کند. این ساختار باعث میشود امنیت دارایی شما به جای اعتماد به یک شخص یا سازمان، توسط ریاضیات تضمین شود.
1.1. بیتکوین؛ دارایی یا ارز؟
یکی از سوالات پرتکرار تازهواردان این است که آیا بیتکوین پولی برای خرج کردن است یا کالایی برای سرمایهگذاری؟ پاسخ کوتاه این است که بیتکوین ویژگیهای هر دو را در خود جای داده است.
از یک سو، شبیه به پول نقد دیجیتال است که میتوان آن را در کسری از ثانیه به هر جای دنیا فرستاد. از سوی دیگر، شباهت زیادی به طلا دارد؛ زیرا مقدار آن محدود است و نمیتوان به دلخواه تولیدش کرد. همین ویژگی باعث شده تا بسیاری از فعالان اقتصادی، به جای نگاه کردن به آن به عنوان پول توجیبی، آن را به عنوان یک ذخیرهی ارزش برای آینده ببینند.
برای درک درست پتانسیلهای سرمایهگذاری، ابتدا باید تعریف بنیادین و دوگانهی این دارایی را بدانید. بسیاری از افراد هنوز تفاوت دقیق بین یک "سهام"، "پول فیات" و این "ارز دیجیتال" را نمیدانند و همین موضوع باعث تصمیمگیریهای اشتباه میشود.
پیشنهاد میکنیم برای شفاف شدن این مفاهیم پایه و شروعی اصولی، مقاله مرجع درباره بیت کوین چیست؟ را مطالعه کنید.
2. مکانیزم امنیت و اعتماد در شبکه (تکنولوژی بلاک چین)
احتمالاً واژهی بلاکچین (Blockchain) را زیاد شنیدهاید، اما نگران نباشید؛ مفهوم آن بسیار سادهتر از اسمش است. اگر سیستم بانکی را شبیه به یک دفترچه یادداشت خصوصی بدانیم که فقط مدیر بانک حق نوشتن در آن را دارد، بلاکچین شبیه به یک تابلوی اعلانات شیشهای در میدان شهر است.
در این فناوری، اطلاعات تراکنشها درون بستههایی به نام بلاک ذخیره شده و مثل حلقههای زنجیر به هم متصل میشوند. ویژگی اصلی این زنجیره این است که اطلاعات ثبتشده در آن برای همه شفاف و قابل مشاهده است، اما هیچکس نمیتواند اطلاعات قبلی را پاک یا دستکاری کند. به زبان ساده، در دنیای رمزارزها، ریاضیات و کدهای کامپیوتری جایگزین اعتماد به کارمندان بانک شدهاند تا امنیت دارایی شما تضمین شود.
2.1. فرآیند ماینینگ و تایید تراکنشها
شاید بپرسید اگر بانکی وجود ندارد، چه کسی چک میکند که فرستنده واقعاً پول کافی دارد و تراکنش معتبر است؟ این وظیفه بر عهدهی ماینرها یا استخراجکنندگان است.
ماینرها افرادی هستند که کامپیوترهای قدرتمند خود را در اختیار شبکه قرار میدهند. این کامپیوترها به جای کلنگ زدن در معدن، مشغول حل معماهای پیچیدهی ریاضی هستند. هر ماینری که زودتر بتواند معمای ریاضی مربوط به تراکنشها را حل کند، مجوز ثبت آنها را پیدا کرده و به عنوان پاداش، مقداری بیتکوین دریافت میکند. این فرآیند باعث میشود که امنیت شبکه با صرف انرژی و هزینه تامین شود و هک کردن آن عملاً غیرممکن باشد؛ چون برای تقلب در سیستم، هکر باید قدرتی بیشتر از تمام کامپیوترهای موجود در شبکه داشته باشد که کاری نشدنی است.
3. اقتصاد توکنی؛ چرا بیتکوین ارزشمند است؟
در اقتصاد، ارزش هر چیزی از طلا گرفته تا گوجهفرنگی، با قانون سادهی عرضه و تقاضا تعیین میشود. مشکل اصلی پولهای کاغذی یا همان پول فیات (Fiat Money) این است که دولتها میتوانند هر زمان که بخواهند پول جدید چاپ کنند. این کار باعث افزایش نقدینگی در جامعه میشود و اگر سرعت رشد پول (تقاضا) بیشتر از سرعت تولید کالا (عرضه) باشد، نتیجهای جز تورم و کاهش قدرت خرید نخواهد داشت.
بیتکوین دقیقاً برعکس عمل میکند. در کدهای این شبکه از روز اول نوشته شده است که تنها 21 میلیون واحد بیتکوین در کل تاریخ وجود خواهد داشت. این محدودیتِ تغییرناپذیر باعث میشود که بیتکوین خاصیت ضد تورمی داشته باشد. یعنی برخلاف پول نقد که هر سال بیارزشتر میشود، بیتکوین طراحی شده تا با گذشت زمان و افزایش تقاضا، کمیابتر و ارزشمندتر شود.
3.1. هاوینگ و تاثیر آن بر کمیابی
برای اینکه بیتکوینها یکشبه تمام نشوند، مکانیزم هوشمندانهای به نام هاوینگ (Halving) طراحی شده است. هاوینگ یک رویداد از پیش برنامهریزی شده است که تقریباً هر 4 سال یکبار اتفاق میافتد.
در این رویداد، پاداشی که ماینرها برای تولید بیتکوین دریافت میکنند، دقیقاً نصف میشود. تصور کنید یک معدن طلا دارید که هر 4 سال، استخراج طلا از آن 50 درصد سختتر میشود. این اتفاق باعث میشود سرعت تولید بیتکوینهای جدید کاهش پیدا کند و عرضه به بازار کم شود (شوک عرضه). تاریخ نشان داده است که معمولاً بعد از هر هاوینگ، به دلیل کاهش عرضه و ثابت ماندن یا افزایش تقاضا، قیمت تمایل به رشد دارد.
ارزش بیتکوین فقط به محدودیت تعداد آن نیست. اگر میخواهید با دید بازتری سرمایهگذاری کنید و اسیر هیجانات بازار نشوید، پیشنهاد میکنیم تحلیل تکنیکال بیتکوین را مطالعه کنید.
4. مسیر ورود به بازار برای سرمایهگذاران ایرانی
ورود به دنیای ارزهای دیجیتال برای کاربران ایرانی، کمی با سایر نقاط جهان متفاوت است. به دلیل تحریمهای مالی و محدودیتهای بینالمللی، فعالیت مستقیم در پلتفرمهای خارجی اغلب با ریسکهایی همراه است. بسیاری از صرافیهای بزرگ دنیا، به محض شناسایی هویت ایرانی، ممکن است دسترسی کاربر را محدود کنند.
به همین دلیل، امنترین مسیر برای شروع، دوری از ریسکهای غیرضروری و استفاده از پلتفرمهای داخلی است. این پلتفرمها به عنوان یک پل ارتباطی عمل میکنند و به شما اجازه میدهند با کارت بانکی خودتان و در چارچوب قوانین، وارد بازار جهانی شوید.
4.1. زیرساختهای لازم برای شروع معامله
برای خرید اولین بیتکوین خود، نیاز به تجهیزات عجیب و غریبی ندارید. تنها چیزی که لازم دارید، ثبتنام در یک صرافی معتبر و انجام فرآیند احراز هویت (KYC) است. احراز هویت یعنی تایید اینکه شما یک شخص واقعی هستید تا از تخلفات مالی جلوگیری شود.
پس از تایید هویت، شما میتوانید مبلغ مورد نظرتان را به تومان واریز کرده و معادل آن ارز دیجیتال دریافت کنید. نکتهی مهم در انتخاب بستر مناسب، سرعت در تسویه حساب، پشتیبانی پاسخگو و وجود کیف پول اختصاصی (Wallet) برای نگهداری داراییهاست.
برای تبدیل آنی ریال به داراییهای دیجیتال و شروع فعالیت، استفاده از بسترهای داخلی راهکاری منطقی و در دسترس است.
دسترسی به یک پنل کاربری ساده و امکان نگهداری متمرکز دارایی، دغدغهی بسیاری از کاربران برای مدیریت سرمایهشان است. یکی از گزینههایی که امکان مدیریت آسان و یکپارچهی داراییها را فراهم میکند، صرافی کیف پول من است.
5. چشمانداز آینده: آیا بیتکوین جایگزین طلا میشود؟
مقایسهی بیتکوین با طلا یکی از بحثهای داغ دنیای اقتصاد است. بسیاری از تحلیلگران به بیتکوین لقب طلای دیجیتال را دادهاند، اما آیا واقعاً این کد کامپیوتری میتواند جای فلز زرد را بگیرد؟ واقعیت این است که این دو دارایی، بیشتر از آنکه رقیب هم باشند، مکمل یکدیگر هستند.
طلا هزاران سال است که به عنوان یک ذخیرهی ارزش (Store of Value) امتحان خود را پس داده و سرمایهگذاران سنتی به فیزیکی بودن آن اعتماد دارند. در سمت مقابل، بیتکوین مزیتهایی دارد که طلا از آنها بیبهره است؛ جابهجایی بیتکوین بسیار سادهتر است، نگهداری آن نیاز به گاوصندوق فیزیکی ندارد و نقدشوندگی آن در لحظه انجام میشود.
آیندهی بازارهای مالی احتمالاً دنیایی است که در آن، طلا و بیتکوین در کنار هم حضور دارند. برای یک سرمایهگذار هوشمند، مسئله انتخابِ این یا آن نیست؛ بلکه مسئلهی اصلی تنوعبخشی به سبد دارایی است. داشتن ترکیبی از داراییهای سنتی (مثل طلا) و داراییهای مدرن (مثل بیتکوین) میتواند بهترین راهکار برای مدیریت ریسک در برابر نوسانات اقتصادی باشد. بیتکوین هنوز در ابتدای راه است و با بلوغ بیشتر تکنولوژی و پذیرش عمومی، احتمالاً نقش پررنگتری در حفظ ارزش سرمایههای مردم ایفا خواهد کرد.
